Stresujące przeżycia w dzieciństwie mogą być przyczyną chorób w późniejszych latach

Zdrowe zakupy

Suplementy diety

Andrographis ParActin®

Suplementy diety

Ashwagandha KSM-66 BIO

Suplementy diety

AstaZine® Astaksantyna

Suplementy diety

Koenzym Q10

Suplementy diety

Kolagen UC-II®

Suplementy diety

Kurkuma BCM-95®

Suplementy diety

Żeńszeń fermentowany GS15-4®

Jak mogliby powiedzieć jezuici, gdyby byli zakonem medycznym, to, co dzieje się z dzieckiem, decyduje o tym, kim staje się ono jako dorosły. Dobry start w życiu – karmienie piersią, pożywna dieta itd. – mają kluczowe znaczenie. Jednak jeszcze ważniejszy może być inny element dzieciństwa: wychowanie w kochającym i szczęśliwym domu.

Nadużycia, zarówno fizyczne, jak i psychiczne, powoli uznaje za główną przyczynę przewlekłych chorób, a nawet przedwczesnych zgonów. Dziecięcą traumę i "niekorzystne doświadczenia z dzieciństwa" wymieniono jako czwartą najczęstszą przyczynę przedwczesnej śmierci. Są one także związane z chorobami serca i nowotworami.

Ludzie, którzy mieli szczególnie traumatyczne dzieciństwo (więcej niż 6 niekorzystnych doświadczeń), umierali ok. 20 lat wcześniej niż ci z jednym takim przeżyciem lub bez żadnego. Mniej kontrowersyjne jest to, że dziecięca trauma napędza epidemię nadużywania opioidów, alkoholu i narkotyków.

Amerykańscy naukowcy z organizacji Kaiser Permanente oraz Centrów Kontroli i Prewencji Chorób (Centers for Disease Control and Prevention, CDC) ukuli pojęcie niekorzystnych doświadczeń z dzieciństwa w 1997 r. Wymienili 18 przykładów takich przeżyć – od krzyków rodzica po przemoc fizyczną, wykorzystywanie seksualne i kazirodztwo, alkoholizm rodzicielski i rozwody (patrz ramka pt. "18 niekorzystnych doświadczeń z dzieciństwa").

Stresujące doświadczenia z dzieciństwa a późniejsze problemy zdrowotne

Zespół jelitra drażliwego

W nowym badaniu podkreślono tę kwestię, a ciężkie doświadczenia z dzieciństwa powiązano z zespołem jelita drażliwego (irritable bowel syndrome, IBS), który w nawet w 60% przypadków ma tajemnicze pochodzenie. Często jest klasyfikowany jako schorzenie idiopatyczne, czyli o nieznanej przyczynie. Chociaż jego pochodzenie jest często tajemnicze, nierzadko ma związek ze stresem.

Może on odgrywać rolę w 38-60% wszystkich przypadków IBS. Nowe badanie wykazało, że może to być szczególny rodzaj stresu zakorzenionego w traumie z dzieciństwa. Wczesna trauma może zakłócić połączenie jelitowo-mózgowe, co objawia się bólem, zaparciami i rozwojem IBS w późniejszych latach – twierdzą naukowcy z amerykańskiego Uniwersytetu Nowojorskiego¹.

Zbadali oni stres we wczesnym okresie życia w modelu mysim i porównali wyniki z rezultatami 2 szeroko zakrojonych badań z udziałem dzieci. W próbie na zwierzętach nowo narodzone myszy każdego dnia na kilka godzin oddzielano od matek, aby symulować wczesny stres.

Wśród badanych kilka miesięcy później osobników wykazano wzrost częstości występowania zachowań lękopodobnych, bólu jelit i problemów z wypróżnianiem. Rodzaj zaburzeń różnił się pomiędzy płciami: samice cierpiały z powodu biegunek, a samce – zaparć.

Podobne wyniki zaobserwowano w badaniach na ludziach. W niektórych z nich powiązano zaparcia niemowląt z depresją matki i zauważono rolę problemów z tworzeniem więzi². W innych stwierdzono, że depresja w czasie ciąży wpływa na mikrobiom niemowlęcia³ i może prowadzić do alergii i problemów żołądkowo-jelitowych⁴.

Oddziaływanie to nie ogranicza się do niemowlęctwa – obejmuje też lata dzieciństwa⁵, co sugeruje, że narażenie na depresję matki przed porodem może być rodzajem niekorzystnego dziecięcego doświadczenia.

Następnie kolejne takie doświadczenia dodatkowo zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia problemów trawiennych przez różne mechanizmy, takie jak wpływ na mikrobiom i nerw błędny – superautostradę informacyjną między jelitami a mózgiem⁶. Mogą również oddziaływać na funkcje trawienne do dorosłości – o 40-200% zwiększają ryzyko rozwoju IBS i nasilają jego objawy⁷.

– Pacjentów z problemami jelitowymi nie powinniśmy po prostu pytać, czy są teraz zestresowani. To, co wydarzyło się w ich dzieciństwie, również jest naprawdę ważną kwestią, którą trzeba wziąć pod uwagę – powiedziała jedna z badaczek z Uniwersytetu Nowojorskiego dr Kara Margolis.

Koncepcja, według której trauma z dzieciństwa może wpływać na stan zdrowia, a nawet długość życia, pojawił się prawie 30 lat temu za sprawą zespołu naukowców z Kaiser Permanente i CDC. Przebadali oni ok. 9,5 tys. osób, które przeszły badania lekarskie w klinice Kaiser Permanente.

Badani z co najmniej 4 niekorzystnymi doświadczeniami z dzieciństwa byli do 12 razy bardziej narażeni na depresję, próbę samobójczą lub nadużywanie alkoholu czy narkotyków⁸. Byli również bardziej narażeni na przewlekłe problemy zdrowotne, takie jak choroby serca i nowotwory. 

Sześć lub więcej niekorzystnych dziecięcych doświadczeń oznaczało oczekiwaną długość życia o 20 lat krótszą w porównaniu z osobami z tylko jednym takim przeżyciem albo bez niego⁹. Pomimo jej ważnego przesłania próbę tę nazwano "najbardziej znaczącym badaniem zdrowia publicznego, o którym nikt nigdy nie słyszał".

Amerykański zespół badawczy z siedzibą w Filadelfii chciał to naprawić i umieścić ciężkie doświadczenia z dzieciństwa w centrum uwagi polityki zdrowotnej. Jednak badacze czuli również, że badanie CDC mogło zostać zignorowane, ponieważ wzięło w nim udział zbyt wielu uczestników rasy białej i ze średniej klasy. Poszerzyli więc zakres niekorzystnych przeżyć z dzieciństwa, aby uwzględnić te, które mogły być udziałem ich społeczności.

Oprócz 18 niekorzystnych doświadczeń CDC zespół z Filadelfii uwzględnił pytania o bycie świadkiem strzelaniny, dyskryminację z powodu koloru skóry, prześladowanie lub przebywanie w rodzinie zastępczej.

Spośród blisko 1,8 tys. osób, które wypełniły kwestionariusz, 35% zgłosiło fizyczne znęcanie się w dzieciństwie, a 33% doświadczyło przemocy psychicznej – była to znacznie większa częstość występowania niż ta odnotowana w badaniu Kaiser Permanente.

Jak odkryli naukowcy, uczestnicy z co najmniej 4 traumatycznymi przeżyciami byli 3 razy bardziej narażeni na depresję i znacznie bardziej na próbę samobójczą¹⁰. Przygotowane przez rząd Szkocji badanie Scottish Health Study wykazało coś podobnego. Poinformowano, że co 7. dorosły w kraju doświadczył 4 lub więcej niekorzystnych przeżyć w dzieciństwie. W rezultacie 52% tej grupy cierpiało na przewlekły problem zdrowotny, a 21% zmagało się z chorobami serca¹¹.

Choroby serca

Naukowcy z amerykańskiej Harwardzkiej Szkoły Zdrowia Publicznego T.H. Chana nie tylko zauważyli związek między traumami z dzieciństwa a chorobami serca, lecz także obliczyli ryzyko ich rozwoju.

U osób z wrodzoną wadą serca takie przeżycia są powszechne, a każde dodatkowe o 24% zwiększa prawdopodobieństwo wystąpienia zdarzenia sercowo-naczyniowego – w tym niewydolności serca, udaru mózgu lub nagłych incydentów zdrowotnych – w późniejszym życiu. Naukowcy przebadali 153 osoby z wrodzonymi chorobami serca, spośród których 27% zgłosiło co najmniej 4 traumatyczne doświadczenia w dzieciństwie¹².

Inni naukowcy obserwowali coś podobnego. Jak wykazało badanie Uniwersytetu Shandong w Chinach, osoby z największą liczbą niekorzystnych dziecięcych doświadczeń są 1,5 raza bardziej narażone na rozwój chorób sercowo-naczyniowych. Śledzono styl życia i stan zdrowia ok. 143 tys. osób w Wielkiej Brytanii przez nieco ponad 12 lat. Jedynym jasnym punktem był wniosek, że zdrowy styl życia może zminimalizować najgorsze skutki niekorzystnych dziecięcych doświadczeń i zredukować ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych o ok. 30%¹³.

Traumatyczne dzieciństwo wpływa na prawie każdy przewlekły problem zdrowotny. Punktem zwrotnym wydaje się ok. 4 lub więcej niekorzystnych wczesnych doświadczeń, które zwiększają ryzyko wystąpienia zaburzeń oddychania, nowotworów, chorób serca i psychicznych, takich jak alkoholizm lub nadużywanie narkotyków, skłonności do przemocy i depresja – twierdzą brytyjscy naukowcy z Uniwersytetu Bangor w Walii¹⁴.

Nowotwory

Trauma z dzieciństwa jest również dużą siłą napędową chorób onkologicznych. Zespół badawczy z Uniwersytetu Środkowo-Południowego w Chinach dokonał przeglądu 18 badań, które objęły ponad 406 tys. osób, aby prześledzić wpływ niekorzystnych dziecięcych doświadczeń na rozwój nowotworów. Badani z 2 lub 3 takimi przeżyciami byli o 35% bardziej narażeni na rozwój raka.

Ryzyko nowotworowe rosło jednak ponaddwukrotnie w przypadku 4 lub więcej trudnych doświadczeń w porównaniu ich brakiem^15. Traumy z dzieciństwa zwiększają również prawdopodobieństwo rozwoju przewlekłej choroby nerek¹⁶. Osoby po 4 lub więcej niekorzystnych doświadczeniach były też 3 razy bardziej narażone na przewlekłe dolegliwości bólowe¹⁷.

Nic dziwnego, że osoby trafiające do szpitala prawdopodobnie mają za sobą niekorzystne doświadczenia z dzieciństwa. W badaniu z udziałem blisko 2,4 tys. pacjentów okazało się, że 36% z nich doznało co najmniej jednego takiego przeżycia, a ponad 6% zgłosiło co najmniej 4¹⁸.

To ponury obraz, ale tylko dlatego, że nie rozpoznajemy wpływu dziecięcej traumy na zdrowie i długowieczność. Gdyby ludzie i lekarze mieli jego świadomość, można byłoby zacząć odwracać szkody, jakie może wyrządzić nieszczęśliwe dzieciństwo.

Bryan Hubbard