Nasze magazyny
Pomimo wielkich postępów nowoczesnej medycyny naukowej, wielu z nas wciąż woli naturalne leki roślinne od syntetycznych farmaceutyków. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i badaczy brytyjskich ok. 40% mieszkańców Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii używa leków tradycyjnych, głównie ekstraktów roślinnych lub ich składników aktywnych1.
Dzięgiel leśny jest jedną z roślin o wielostronnych zastosowaniach medycznych, które są często tępione jako chwasty, choć mają zdolność wspierania zdrowia i leczenia. Wszystkie pospolicie rosną dziko w Europie i Ameryce, więc można je zbierać samodzielnie z ogrodów, łąk, lasów, mokradeł, brzegów rzek i skrajów dróg. Można też po prostu kupić je w postaci świeżej lub suszonej od zaufanego sprzedawcy ziół.
Pamiętaj tylko, że jeśli chcesz zbierać te zioła z dzikich stanowisk, musisz mieć absolutną pewność, że poprawnie je zidentyfikujesz przed zerwaniem, gdyż spożycie lub wykorzystanie niektórych roślin może spowodować poważne dolegliwości, a nawet śmierć.
Wykorzystywane części: Wszystkie
Jadalność: Łodygi można jeść na surowo, ale tradycyjnie są kandyzowane
Zbiory: W lecie łodygi i liście, a jesienią korzeń i nasiona
Dzięgiel leśny (Angelica sylvestris) jest rodzimą rośliną europejską, spotykaną także na wschodzie Ameryki Północnej. Należy ona do rodziny Apiaceae (selerowatych), obejmującej też pietruszkę, seler i marchew. Występuje na ogół w okolicach wilgotnych lub bagiennych, wzdłuż brzegów rzek i na leśnych polanach.
Dzięgiel leśny ma długą historię zastosowań medycznych i kulinarnych w Europie i Azji, a ok. X w. wyhodowano z niego znany nam ogrodowy arcydzięgiel litwor (Angelica archangelica).
Choć większość współczesnych badań nad tą rośliną dotyczy przede wszystkim odmiany uprawnej, to jednak odmiana dzika może być używana w ten sam sposób. Badania pokazują, że roślina ta ma poniższe właściwości.
Dzięgiel leśny - działanie
Przeciwbólowe, przeciwskurczowe i przeciwzapalne
Dzięgiel leśny stosowano w medycynie chińskiej do leczenia artretyzmu i reumatyzmu, a także jako roślinę przeciwzapalną2. W badaniu z użyciem myszy zespół naukowców zidentyfikował w korzeniu dzięgla substancję, posiadającą znaczące działanie analgetyczne (przeciwbólowe)3. Dzięgiel można znaleźć w tradycyjnym tureckim leku ziołowym – paście Mesir, używanej w leczeniu bólu i innych dolegliwości.
Wsparcie trawienia
Dzięki związkowi zwanemu angelicyną dzięgiel pomaga stymulować trawienie i metabolizm, jak również łagodzić niestrawność, wzdęcia i gazy.
Wsparcie macicy
Stymulujące działanie angelicyny może również wywierać wpływ na macicę i sprzyjać menstruacji. Angelica sinensis, kolejny członek rodziny selerowatych, jest oficjalnie wymieniany w chińskiej farmakopei (jako dong quai) i jest jednym z tradycyjnych chińskich leków najczęściej używanych w leczeniu zaburzeń menstruacyjnych i obfitych miesiączek4. Znany jest też z pomocnego wpływu na uwalnianie łożyska, gdy podany zostanie po urodzeniu dziecka.
Wykrztuśne
Angelicyna wpływa również stymulująco na płuca i może pomagać w łagodzeniu astmy, kaszlu, zapalenia oskrzeli oraz przeziębień lub grypy; dotyczy to szczególnie korzenia i nasion dzięgla.
Moczopędne
Nasiona nasilają diurezę (wydalanie moczu) oraz mają udowodnione własności przeciwzapalne. Hamują też namnażanie się bakterii i grzybów, więc mogą być z powodzeniem używane przeciwko zapaleniu pęcherza moczowego i innym infekcjom dróg moczowych.
Przeciwdrobnoustrojowe
Dzięgiel może zabijać szkodliwe bakterie, wirusy i grzyby. W badaniu laboratoryjnym z 2016 r. korzeń dzikiego dzięgla, jako składnik pasty Mesir, wykazał działanie przeciwko kilku rodzajom bakterii, a szczególnie Enterococcus faecium, Listeria monocytogenes, Bacillus subtilis, Staphylococcus epidermidis i Staphylococcus aureus5.
W innym badaniu laboratoryjnym donoszono, iż związki zawarte w tej roślinie (w tym przypadku w odmianie ogrodowej Angelica archangelica), takie jak imperatoryna, zwalczają też wirusy opryszczki (Herpes simplex) i Coxsackie (ten ostatni wywołuje chorobę układu pokarmowego)6.
Przeciwrakowe
Jak stwierdzono, ekstrakt z korzenia dzięgla zabija komórki raka piersi w badaniach in vitro i zmniejsza wzrost guzów u myszy. Za to działanie odpowiada angelicyna, zaliczana do kumaryn (kumaryny to grupa związków znanych z działania przeciwzapalnego, przeciwzakrzepowego i in.)7.
Przeciwlękowe W badaniach na szczurach stwierdzono, że kumaryny wyizolowane z dzięgla, jak również takie jego składniki jak imperatoryna i izoimperatoryna, mogą zmniejszać lęk. Kumaryny najwyraźniej działają silniej razem niż osobno, co jest argumentem za używaniem rośliny w całości zamiast przyjmowania jednej z jej kumaryn jako suplementu8.
Uwaga na temat badań
Prace badawcze nad tymi i wieloma innymi roślinami tkwią wciąż w powijakach i często ograniczone są do testów in vitro (laboratoryjnych) i in vivo (na zwierzętach), a nie obejmują badań klinicznych z udziałem ludzi. Tego typu eksperymenty niekoniecznie muszą przekładać się na ludzi w prawdziwych sytuacjach życiowych. Należy też pamiętać, że choć leki ziołowe mają silne działanie, to często nie przynoszą natychmiastowej ulgi. Ich efekty kumulują się i w wielu przypadkach koncentrują się wokół wspomagania zdolności organizmu do adaptacji i samouzdrawiania.
Dzięgiel leśny - zastosowania zewnętrzne
Ze względu na własności przeciwgrzybicze, sproszkowany i wysuszony korzeń dzięgla można stosować w leczeniu grzybicy stóp. Wywaru można używać też do leczenia owrzodzeń, ukąszeń, dny moczanowej i rwy kulszowej.
Ma on również działanie kojące skórę i gojące schorzenia takie jak egzema oraz wypryski (doskonale sprawdza się dodany w tym celu do kąpieli).
Dawkowanie
Wywar: 1 łyżka stołowa lub 15 g korzenia w 500 ml przegotowanej wody, pij pół filiżanki 3 razy dziennie.
Nalewka: 1:5, w alkoholu 50-procentowym; przyjmuj pół łyżeczki lub 2 ml dziennie.
Ostrzeżenia
Nie używać w czasie ciąży lub obfitych miesiączek, a także u osób z cukrzycą lub stosujących warfarynę. Przy dłuższym stosowaniu może wywoływać fotowrażliwość skóry, a także zwiększać ilość kwasu żołądkowego. Nieodpowiedni dla dzieci, kobiet ciężarnych i karmiących piersią.
Wywar z dzięgla
• Skąpe pół filiżanki (15 g) korzenia i liści dzięgla
• 500 ml wody
1. Dzięgiel zalej wodą w rondelku. Ostrożnie zagotuj, po czym zmniejsz ogień i gotuj przez 20-40 min.
2. Zdejmij z ognia i odstaw, by wywar nieco przestygł.
3. Starannie odsącz zioła i pij według potrzeby.
4. Używaj do łagodzenia bólu miesiączkowego, wzdęć, gazów, astmy, zapalenia oskrzeli, przeziębień i grypy. Możesz także używać wywaru jako przeciwbakteryjnej płukanki do twarzy w celu zapobiegania trądzikowi oraz do kąpieli przeciwko egzemie.
UWAGA: Zbieranie takich roślin i używanie ich do leczenia może wiązać się z ryzykiem takim jak błędne zidentyfikowanie ziół, reakcje alergiczne lub niepożądane skutki zdrowotne. Nie wszystkie rośliny można bezpiecznie spożywać lub stosować jako leki, a niektóre mogą być wręcz toksyczne. Usilnie zalecamy, by Czytelnicy zwrócili się po porady do wykwalifikowanych zielarzy, botaników albo lekarzy przed zebraniem lub użyciem jakichkolwiek roślin w celach medycznych.
Zaadaptowano z książki Samanthy Almond pt. „Old Remedies for Modern Living” (Stare leki w nowoczesnym życiu) wydanej przez Aeon Books, 2025.
- 1. WHO, "Traditional Medicine,"Aug 9, 2023, who.int; Clin Med (Lond), 2013; 13(2): 126–31
- 2. Curr Med Chem, 2004; 11(11): 1479–500; Arthritis Res Ther, 2007; 9(4): R64
- 3. Chinese Pharm J, 2002; 37(10): 746–48
- 4. J Agric Food Chem, 2001; 49(5): 2472–9
- 5. Int J Biol Sci, 2016; 1(1): 1–7
- 6. Food Chem Toxicol, 2017; 109(pt 2): 1026–1031
- 7. J Integr Med, 2019; 17(2): 132–140
- 8. Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry, 2013; 40: 180–6
