Nasze magazyny
Pomimo wielkich postępów nowoczesnej medycyny naukowej, wielu z nas wciąż woli naturalne leki roślinne od syntetycznych farmaceutyków. Według Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) i badaczy brytyjskich ok. 40% mieszkańców Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii używa leków tradycyjnych, głównie ekstraktów roślinnych lub ich składników aktywnych1.
Niektóre rośliny mają wielostronne zastosowania medyczne, a są często tępione jako chwasty, choć mają zdolność wspierania zdrowia i leczenia. Wszystkie pospolicie rosną dziko w Europie i Ameryce, więc można je zbierać samodzielnie z ogrodów, łąk, lasów, mokradeł, brzegów rzek i skrajów dróg. Można też po prostu kupić je w postaci świeżej lub suszonej od zaufanego sprzedawcy ziół. Jedną z takich roślin jest właśnie mnieszek lekarski.
Pamiętaj tylko, że jeśli chcesz zbierać te zioła z dzikich stanowisk, musisz mieć absolutną pewność, że poprawnie je zidentyfikujesz przed zerwaniem, gdyż spożycie lub wykorzystanie niektórych roślin może spowodować poważne.
Wykorzystywane części: Wszystkie
Jadalność: Młode listki dodaje się do sałatek; zawierają wiele witamin i składników mineralnych; palony korzeń jest doskonałym substytutem kawy
Zbiory: Liście wiosną, kwiaty wiosną i latem, korzenie jesienią (najlepiej w listopadzie)
W naszej strefie klimatycznej występuje kilka gatunków Taraxacum, w tym kilka gatunków hybrydowych, ale najlepiej znanym z nich jest Taraxacum officinale, czyli pospolity mniszek – szeroko rozpowszechniona roślina spotykana w ogrodach, na poboczach dróg i nieużytkach. Należy do tej samej rodziny, co stokrotka i słonecznik, czyli do Asteraceae (astrowatych).
Mniszek lekarski (Taraxacum officinale) jest znanym środkiem moczopędnym i używany jest przede wszystkim w zaburzeniach nerek i wątroby. Współczesne badania odkryły lub potwierdziły poniższe jego własności.
Mniszek lekarski - działanie
Moczopędne
Liście mniszka są silnym środkiem moczopędnym dzięki wysokiej zawartości potasu, a ich skuteczność znacznie przewyższa diuretyki dostępne bez recepty2. Jedno z badań potwierdziło, że liście zwiększają częstość oddawania moczu i wydzielanie płynów u zdrowych osób3, natomiast badania in vitro i eksperymenty na szczurach wykazują potencjalny pozytywny wpływ na leczenie i zapobieganie chorobom nerek, takim jak kamica moczowa4.
Przeciwcukrzycowe
Ok. 40% korzenia dojrzałego mniszka stanowi inulina, mieszanka złożonych węglowodanów, która funkcjonuje jako magazyn energii, sprzyja dobroczynnej mikroflorze jelitowej, poprawia funkcjonowanie jelit, stabilizuje poziom cukru we krwi i pomaga we wchłanianiu wapnia i magnezu.
Badanie in vitro pokazało, że sproszkowane ekstrakty z tej rośliny, a szczególnie z jej łodygi, mogą pomóc spowolnić trawienie i wchłanianie węglowodanów5, co czyni ją potencjalnym kandydatem na lek przeciwcukrzycowy.
Przeciwzapalne
Chińskie badanie dowiodło, że ekstrakt z korzenia mniszka może pomóc w gojeniu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego6, podczas gdy w innej pracy stwierdzono, że w ogóle ma on zdolność zapobiegania zapaleniu jelita grubego.
W eksperymencie tym donoszono, iż ekstrakt działa silniej niż porównywalny lek przeciwzapalny, co najwyraźniej wynikało z wachlarza jego działań przeciwutleniających, przeciwzapalnych i regenerujących7.
Jeszcze inne badanie wykazało, że ekstrakt z mniszka może łagodzić objawy zapalenia jelita grubego poprzez kontrolowanie metabolizmu kwasów tłuszczowych i ograniczanie dysbiozy (zaburzenia równowagi mikrobiomu jelitowego)8.
Hepatoprotekcyjne (chroniące wątrobę)
Badania dostarczają dowodów na poparcie tradycyjnego użycia mniszka dla wsparcia zdrowia wątroby. Zespół badawczy stwierdził, że mniszek pomaga poprawić funkcjonowanie tkanki wątroby u szczurów i wykazuje silne działanie przeciwutleniające. Podsumowali oni swe prace wnioskiem, iż mniszek może pomóc zapobiegać nasilaniu się uszkodzeń wątroby zarówno poprzez walkę ze szkodliwymi wolnymi rodnikami, jak też poprzez wyciszanie stanów zapalnych9.
Zapobieganie covid-19
Raport z 2021 r. wykazał, że ekstrakt z liści mniszka może blokować białko kolca wirusa SARS-CoV-2, uniemożliwiając mu łączenie się z receptorami w komórkach ludzkich płuc i nerek w celu „otwarcia” ich i zainfekowania. Wodny ekstrakt powstrzymywał nie tylko pierwotny szczep wirusa, ale także kilka szczepów zmutowanych10. Może to stanowić jego wielką zaletę w zapobieganiu covid.
Mniszek lekarski - zastosowania zewnętrzne
Jako naturalny lek przeciwzapalny, mniszek jest doskonały dla wrażliwej skóry lub schorzeń przewlekłych, takich jak trądzik różowaty i egzema. Korzeń można mielić i mieszać z wodą w celu leczenia schorzeń skóry, np. trądziku, egzemy i łuszczycy, jak również wysypek i czyraków.
W badaniu kanadyjskim donoszono, iż ekstrakty z liści i kwiatów mniszka mogą blokować szkodliwe promieniowanie ultrafioletowe, chroniąc skórę przed uszkodzeniami słonecznymi oraz obniżając ryzyko raka skóry11.
Dawkowanie
Napar: 3-4 łyżeczki lub 15-20 g na 250 ml wrzącej wody, pij swobodnie od ½ do 1 filiżanki.
Wywar z korzeni: 1 łyżeczka lub 5 g na 250 ml wrzącej wody, pij swobodnie od ½ do 1 filiżanki.
Nalewka: 1:5, w alkoholu 25-procentowym; przyjmuj 5-10 ml 3 razy dziennie.
Ostrzeżenia
Donoszono o kontaktowym zapaleniu skóry; mniszek może też nasilać działanie leków moczopędnych. Unikaj mniszka, jeśli masz biegunkę, refluks kwasowy, ostry zespół jelita drażliwego lub wrzodziejące zapalenie jelita grubego. Nieodpowiedni dla dzieci, kobiet ciężarnych i karmiących piersią.
Receptura
Napar z liści mniszka
250 ml wrzącej wody
3-4 łyżeczki (15-20 g) suszonych liści mniszka
1. Zagotuj wodę i zalej nią liście. Zaparzaj przez 10-15 min.
2. Używaj jako środka moczopędnego, przeciwzapalnego dla stawów oraz dla wsparcia trawienia i zdrowia wątroby. Może okazać się leczniczy także w przypadku infekcji covid-19.
Przestrogi dla zbierających dzikie zioła
Zbieranie takich roślin i używanie ich do leczenia może wiązać się z ryzykiem takim jak błędne zidentyfikowanie ziół, reakcje alergiczne lub niepożądane skutki zdrowotne. Nie wszystkie rośliny można bezpiecznie spożywać lub stosować jako leki, a niektóre mogą być wręcz toksyczne.
Usilnie zalecamy, by Czytelnicy zwrócili się po porady do wykwalifikowanych zielarzy, botaników albo lekarzy przed zebraniem lub użyciem jakichkolwiek roślin w celach medycznych.
Zaadaptowano z książki Samanthy Almond pt. "Old Remedies for Modern Living" (Stare leki w nowoczesnym życiu) wydanej przez Aeon Books, 2025.
- 1. WHO, "Traditional Medicine," Aug 9, 2023, who.int; Clin Med (Lond), 2013; 13(2): 126–31.
- 2. Planta Med, 1974; 26(3): 212–7
- 3. J Altern Complement Med, 2009; 15(8): 929–34
- 4. Ren Fail, 2016; 39(1): 1–6; Ren Fail, 2018; 40(1): 298–305
- 5. Pharma Innovation J, 2015; 4(1): 61–66
- 6. J Nat Med, 2018; 72(4): 857–866
- 7. Gut Liver, 2017; 11(5): 655–666
- 8. J Cell Mol Med, 2019; 23(12): 8161–8172
- 9. J Basic Applied Zoology, 2020; 81: 43
- 10. Pharmaceuticals (Basel), 2021; 14(10): 1055
- 11. Oxid Med Cell Longev, 2015: 2015: 619560
