Nasze magazyny
Czeremcha późna (Prunus serotina) to drzewo z rodziny różowatych, spokrewnione ze śliwą i wiśnią. Jest bliską kuzynką naszej czeremchy zwyczajnej (Prunus padus), a jej nazwa nawiązuje do okresu kwitnienia: podczas gdy w lipcu możemy cieszyć się już czereśniami i innymi owocami, czeremcha dopiero wypuszcza białe kwiatostany, które mogą osiągać imponujące rozmiary, a jednocześnie są prawie bezwonne.
Drzewo to pochodzi z terenu Stanów Zjednoczonych (stąd nazwa: czeremcha amerykańska), gdzie może dorastać do 35 m wysokości. W Polsce często spotykana jest w lasach i parkach. Owoce są nieco większe niż naszej rodzimej czeremchy, ciemnopurpurowe i dojrzewają dopiero w sierpniu lub wrześniu.
Właściwości prozdrowotne czeremchy amerykańskiej wynikają z jej bogatego składu: drzewo to zawiera nitrylozydy (głównie prunazynę i amigdalinę, zwaną też witaminą B17), polifenole i antocyjany, fitoncydy (substancje lotne o charakterze mikrobo-bójczym), a także składniki, takie jak potas, magnez, żelazo, cynk oraz witaminy C i E.
Występowanie: naturalnie w USA. W Polsce spotykana w parkach.
Surowiec: kora, kwiaty, owoce, pozyskiwane odpowiednio wczesną wiosną, latem i wczesną jesienią. Należy pamiętać, że owoce czeremchy amerykańskiej stają się słodkie dopiero pod koniec października.
Ważne: liście, gałązki i przede wszystkim pestki czeremchy zawierają prunazynę, która uwalnia cyjanowodór. Choć owoce są jadalne, należy unikać miażdżenia pestek podczas przygotowywania przetworów. Mimo wykorzystywania ich w ziołolecznictwie, w odpowiednich dawkach i po obróbce, nadmierne spożycie (szczególnie surowych nasion) może być toksyczne.
Czeremcha amerykańska - właściwości prozdrowotne
Walczy z zarazkami i pasożytami
Czeremcha to jedna z pierwszych roślin, u których odkryto wspomniane już fitoncydy, czyli lotne związki chemiczne, które chronią drzewo przed patogenami. Czeremcha wydziela ich tak dużo, że w okresie kwitnienia w jej otoczeniu masowo giną nie tylko mikroorganizmy, ale też małe stawonogi, co można wykorzystać, sadząc ją w ogrodach w celu odstraszania komarów i kleszczy.
Fitoncydy przydają się również w terapii różnych problemów zdrowotnych, zwłaszcza przeziębienia i bólu brzucha. Dodatkowo od wieków wykorzystuje się napar z liści czeremchy do przemywania ran, żeby zapobiec ich zakażeniu.
Obniża ciśnienie krwi
Wyciągi z czeremchy późnej wykazują istotny wpływ na układ sercowo-naczyniowy: obniżają ciśnienie tętnicze krwi i działają rozkurczo-wo na mięśnie gładkie naczyń krwionośnych. Dzieje się to m.in. dzięki aktywności triterpenów, które aktywują w organizmie człowieka kanały potasowe, zależne od ilości energii, oraz pewne ścieżki sygnałowe, rozszerzając naczynia krwionośne.
Za właściwości hipotensyjne czeremchy odpowiada też hiperozyd, antyoksydant z grupy polifenoli, który działając moczopędnie, zmniejsza ilość płynów w organizmie i obniża tym samym ciśnienie krwi.
Pomocna w leczeniu zakażeń dróg oddechowych
Kora czeremchy amerykańskiej jest tradycyjnym i cenionym środkiem w leczeniu zakażeń dróg oddechowych. Wykazuje silne działanie przeciwkaszlowe i uspokajające, co czyni ją częstym składnikiem syropów, stosowanych w zakażeniach układu oddechowego.
Po spożyciu syropu uwalniają się z niego fitoncydy i produkty rozkładu nitrylozydów, które następnie przenikają do układu krwionośnego i opuszczają organizm przez układ oddechowy. To pozwala tym biobójczym substancjom na bezpośrednie odkażanie płuc i oskrzeli i dodatkowo ułatwia wykrztuszanie wydzieliny.
Ułatwia trawienie i przynosi ulgę w biegunkach
Ekstrakty wodne i wodno-alkoholowe pobudzają wydzielanie żółci, dzięki czemu ułatwiają trawienie. Działają też odkażająco na układ pokarmowy i moczowy. Dodatkowo wodny wyciąg z kory czeremchy amerykańskiej hamuje biegunkę i łagodzi objawy nieżytu jelit, wspomaga też leczenie uszkodzeń błony śluzowej w przebiegu choroby wrzodowej żołądka.
Zwalcza grzyby z rodzaju Candida
Substancje czynne, wyodrębnione z czeremchy późnej (kwas benzoesowy, estry kwasu galusowego), zwalczają grzyby z rodzaju Candida. Mocny odwar sprawdzi się w przypadku grzybicy jamy ustnej, a wywar z kory czeremchy – w razie wystąpienia grzybicy stóp. Ponadto nasiadówki i płukanki z kory i gałązek czeremchy łagodzą stany zapalne sromu, a w przypadku świądu odbytu dobrze sprawdzi się lewatywa.
Prawdopodobnie pomocna w zachowaniu równowagi hormonalnej
Naukowcy podejrzewają, że czeremcha późna może w przyszłości znaleźć zastosowanie w regulacji gospodarki hormonalnej. Wyciągi z kwiatów i pędów działają bowiem estrogennie i antyandrogennie, co jest niezwykle cenne w leczeniu hirsutyzmu (nadmiernego owłosienia twarzy i klatki piersiowej), hiperandrogenizmu oraz zespołu policystycznych jajników (PCOS). Do tego składniki, zawarte w czeremsze, pomagają w regulowaniu cyklu miesiączkowego.
Czeremcha w kuchni - zastosowanie
Owoce czeremchy mają specyficzny, nieco mdły i cierpko-kwaśny smak, który jednak szlachetnieje i staje się słodszy pod wpływem obróbki termicznej. Z owoców można sporządzać wyśmienite soki, marmolady, dżemy, galaretki oraz wina i nalewki. Co ciekawe, na Syberii suszone owoce mieli się na mąkę, którą dodaje się do ciast, pierogów i chleba. Mocno uprażone owoce mogą natomiast stanowić namiastkę kawy. Ponadto sok z czeremchy jest doskonałym naturalnym barwnikiem do win i napojów.
- Syrop: Owoce umyć i gotować około 30 minut. Następnie odczekać kolejne pół godziny i odcedzić do innego naczynia. Do odwaru dodać cukier w proporcji 1:1 i gotować przez kilka minut, aż zgęstnieje.
- Dżem: Pół kilograma drylowanych owoców połączyć z 1/2 szklanki wody i gotować do zmiękczenia. Dodać 600 g białego cukru i 4 łyżki stołowe soku z cytryny. Mieszając, gotować, aż zgęstnieje. Przelać do wyparzonych słoików i trzymać je w gorącej kąpieli wodnej przez 5 minut, do zassania pokrywki.
- Napar: 1 łyżkę suszonych kwiatów i liści zalać 250 ml wrzącej wody, przykryć gazą i odstawić na 10-15 minut. Przecedzić. Stosować jako okłady przez około 20 minut w przypadku stanów zapalnych powiek i spojówek oraz cieni pod oczami.
- Odwar: 1 łyżkę stołową rozdrobnionej suchej kory lub gałązek zalać 1 szklanką letniej wody, a następnie gotować na małym ogniu przez około 10 minut, koniecznie bez przykrycia. Odstawić na 10 minut, a następnie przecedzić przez gazę. Stosować jako nasiadówki w przypadku stanów zapalnych okolic intymnych lub jako płukanki na łojotok skóry głowy i łysienie androgenowe.
Należy zawsze pamiętać, że w przypadku wielu schorzeń stosowanie ziół pełni jedynie funkcję wspomagającą odpowiednie leczenie farmakologiczne i ich stosowanie warto skonsultować z lekarzem.
- https://panacea.pl/czeremcha-zwyczajna
- https://www.srs.fs.usda.gov/pubs/misc/ag_654/volume_2/prunus/serotina.htm
- Nutrients. 2020 Jul 2;12(7):1966
- https://rozanski.li/275/prunus-serotina-ehrh-czeremcha-amerykanska
