Nasze magazyny
Od lat dietetycy i lekarze zalecają spożywanie niskotłuszczowych lub beztłuszczowych produktów mlecznych, zamiast pełnotłustych, aby ograniczyć spożycie tłuszczów nasyconych i w ten sposób obniżyć związane z nimi ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych.
Na początku roku, w American Journal of Clinical Nutrition, jednym z najbardziej prestiżowych, recenzowanych czasopism naukowych na świecie w dziedzinie dietetyki i żywienia klinicznego, opublikowano obszerną analizę literatury, która podważa tę tezę i stwierdza, że nie ma wystarczających dowodów naukowych na poparcie twierdzenia, że niskotłuszczowe produkty mleczne są zdrowsze, niż pełnotłusty nabiał.
Wśród autorów znalazł się dr Ronald Krauss, profesor pediatrii i medycyny na Uniwersytecie Kalifornijskim w San Francisco (USA), ekspert w dziedzinie chorób sercowo-naczyniowych i członek redakcji Wellness Letter, biuletynu wydawanego przez University of Berkeley (USA). W udzielonym redakcji Wellness Letter wywiadzie dr Krauss wyjaśnia, w jaki sposób publikacja tej przełomowej analizy może zmienić nie tylko podejście świata nauki do prewencji chorób krążenia, ale także, jak może wpłynąć na nasze wybory?
Wellness Letter: Czy może Pan wyjaśnić kontekst tej nowej analizy?
Ronald Krauss: Opublikowany artykuł zawiera przegląd danych, zebranych przez grupę międzynarodowych ekspertów ds. żywienia. Została ona powołana w zeszłym roku w celu oceny, czy obecne zalecenia dietetyczne, dotyczące wyboru produktów mlecznych o niskiej lub wysokiej zawartości tłuszczu, są uzasadnione dowodami, pochodzącymi zarówno z badań obserwacyjnych, jak i randomizowanych badań klinicznych.
Dotychczasowe zalecenia zostały opracowane w celu zmniejszenia ryzyka sercowo-naczyniowego poprzez obniżenie spożycia tłuszczów nasyconych. Nasza analiza wykazała, że dane nie dostarczyły dowodów na niekorzystny wpływ pełnotłustych produktów mlecznych i konieczność zastąpienia ich produktami o obniżonej zawartości tłuszczu. Przygotowanie tego przeglądu potwierdziło to, co wielu z nas po cichu przypuszczało od lat..
WL: Czy może Pan odnieść się do faktu, że spotkanie, którego efekty stanowią podstawę opublikowanej analizy, było sponsorowane i finansowane przez Holenderskie Stowarzyszenie Mleczarskie, a kilku autorów miało dodatkowe powiązania z przemysłem mleczarskim?
RK: Wszyscy zgodziliśmy się wziąć udział w tej konferencji, mając zapewnienie, że chociaż finansowanie zapewniło Holenderskie Stowarzyszenie Mleczarskie, nie miało ono żadnego wpływu na program, jego członkowie nie mogli uczestniczyć w dyskusji ani nie mieli żadnego wkładu w przygotowanie naszego artykułu.
Jako autorzy ujawniliśmy wszystkie inne powiązania z przemysłem mleczarskim. Zawsze można zadać pytanie: „Czy mogło to spowodować stronniczość?”. Jednak sponsor nie ingerował w żaden sposób. Myślę, że udało nam się stworzyć przedsięwzięcie naukowe, na które nie miały wpływu żadne z tych powiązań.
WL: Dlaczego więc tak długo panowało przekonanie, że pełnotłusty nabiał jest szkodliwy, skoro nie ma i nie było na to dowodów?
RK: Wytyczne są często opracowywane w oparciu o różne założenia. Nie uznano w pełni, że istnieją różnice między różnymi źródłami tłuszczów nasyconych w żywności pod względem wpływu na ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.
Założeniem, leżącym u podstaw zalecenia spożywania niskotłuszczowych produktów mlecznych, jest to, że większe spożycie tłuszczów nasyconych z dowolnego źródła może zwiększać ryzyko chorób serca. Prowadzi to do stosunkowo uproszczonego przekonania, że wszystko, co zmniejsza spożycie tłuszczów nasyconych, zmniejsza ryzyko chorób serca. Jednak pomysł ten nie uwzględnia wszystkich dowodów, gdy patrzymy na żywność całościowo, a nie na sam tłuszcz nasycony.
W przypadku tłuszczu mlecznego nie ustalono, że zawartość tłuszczu nasyconego jest głównym czynnikiem, wpływającym na stan układu krążenia, gdy weźmie się pod uwagę nabiał, jako całość. Produkty mleczne występują bowiem w różnych formach. Istnieją dowody na to, że sfermentowane pełnotłuste produkty mleczne, takie jak ser i jogurt, korzystnie wpływają na metabolizm, zatem nie można ich porównywać tłuszczów nasyconych, zawartych w mięsie, które ma zupełnie inne zastosowanie w żywności.
WL: A co z mlekiem o niskiej zawartości tłuszczu? Jak wypada w porównaniu z pełnotłustym mlekiem?
RK: To nadal wielki znak zapytania. Istnieje tylko jedno badanie, dostarczające dowodów na to, że mleko o niskiej zawartości tłuszczu jest lepsze, a wyniki tego badania nie są spójne z innymi danymi. Istnieją faktycznie podgrupy populacji, dla których mleko pełnotłuste może być czynnikiem predysponującym do zawałów serca. Jednak to jedno badanie nie jest rozstrzygające i nie uznaliśmy tych danych za wystarczająco mocne, aby wpłynąć na nasz wniosek, że ogólnie rzecz biorąc, nie musimy się martwić o wybór między nabiałem pełnotłustym a niskotłuszczowym.
Żywność jest złożona i trudno jest dokładnie określić, który składnik odpowiada za dany efekt zdrowotny. Sprawa staje się jeszcze bardziej skomplikowana, gdy weźmie się pod uwagę choroby sercowo-naczyniowe, które same w sobie mają wiele czynników. Gdy mamy do czynienia zarówno ze złożoną żywnością, jak i wieloczynnikowym procesem chorobowym, bardzo trudno jest połączyć te elementy.
W przypadku nabiału dowody nie potwierdzają powszechnego przekonania, że mleko o niskiej zawartości tłuszczu ma większe zalety niż mleko pełnotłuste. Panuje przy tym zgoda co do tego, że spożywanie nabiału ma korzystny wpływ na ciśnienie krwi. Standardowa dieta DASH, opracowana w celu zmniejszenia ryzyka i wspomagania leczenia nadciśnienia, zaleca spożywanie nabiału o niskiej zawartości tłuszczu.
Moja grupa przeprowadziła badanie, w którym sprawdzono, czy w ramach diety DASH istnieje różnica między spożywaniem pełnotłustych a niskotłuszczowych produktów mlecznych. Nie stwierdziliśmy żadnych znaczących różnic w wpływie na ciśnienie krwi i profil cholesterolu. W związku z tym doszliśmy do wniosku – i tak samo stwierdzono w niniejszym przeglądzie – że nie ma szczególnego powodu, aby wybierać produkty mleczne o niskiej zawartości tłuszczu zamiast produktów o wysokiej zawartości tłuszczu.
WL: A co z koncepcją, że jedynie 10% całkowitej dziennej ilości kalorii powinny zaspokajać tłuszcze nasycone?
RK: Nie ma ustalonych podstaw do wybierania konkretnego poziomu tłuszczów nasyconych, do którego należy dążyć, i istnieje wiele powodów takiego stanu rzeczy. Najbardziej oczywistym z nich jest to, że spożycie tłuszczów nasyconych z różnych źródeł pokarmowych i ich wpływ na zdrowie, należy rozpatrywać w kontekście ogólnego wpływu tych pokarmów na nasz organizm. Ne możemy w takiej analizie ograniczać się tylko do jednego składnika danego pokarmu.
WL: Czy niektóre osoby powinny się martwić, że pełnotłuste produkty mleczne mają więcej kalorii niż niskotłuszczowe?
RK: Tak, ograniczenie tych dodatkowych kalorii może mieć niewielkie znaczenie dla osób, które chcą lub muszą schudnąć. Pacjenci z wysokim poziomem cholesterolu, zwłaszcza cholesterolu LDL, powinni zwracać uwagę na spożycie niektórych źródeł tłuszczów nasyconych. Jednak w przypadku nabiału dotyczy to głównie masła i śmietany, które nie mają wersji o niskiej zawartości tłuszczu i dlatego nie zostały uwzględnione w naszej analizie.
W porównaniu z mlekiem, serem i jogurtem zawierają one bardzo duże ilości nasyconych kwasów tłuszczowych, a ponieważ nie ma tu wyboru między wersją pełnotłustą lub odtłuszczoną – pozostaje jedynie ograniczenie spożycia. Jeśli dana osoba ma wysoki poziom cholesterolu LDL i spożywa duże ilości śmietany oraz masła, ograniczenie spożycia tych produktów może przynieść korzyści.
W takich przypadkach obniżenie poziomu cholesterolu LDL może przełożyć się na zmniejszenie ryzyka rozwoju chorób sercowo-naczyniowych. Jeśli jednak poziom cholesterolu LDL danej osoby mieści się w optymalnym zakresie, nie ma szczególnego powodu, aby go obniżać. Nie ma to żadnych znaczących korzyści, ponieważ ryzyko chorób serca jest już i tak niskie.
WL: Jakie są dalsze plany badawcze?
RK: Potrzebujemy więcej badań nad mechanizmami, dzięki którym tłuszcz mleczny może mieć korzystny wpływ na zdrowie. Spośród nasyconych kwasów tłuszczowych, zawartych w tłuszczu mlecznym, jeden, znany jako kwas pentadekanowy lub C15:0, ma wiele właściwości, które nie mają nic wspólnego z cholesterolem. Poziom tego konkretnego nasyconego tłuszczu we krwi wiąże się ze zmniejszonym ryzykiem cukrzycy i innymi korzystnymi skutkami dla zdrowia.
Wskazuje to, że większe spożycie tego nasyconego tłuszczu pochodzenia mlecznego może mieć korzystny wpływ na metabolizm. Badania nad tym i powiązanymi dowodami mogą pomóc nam lepiej zrozumieć wpływ nabiału na zdrowie. Dowodzi też, że nie należy demonizować wszystkich tłuszczów nasyconych, bez szerszego spojrzenia na żywienie człowieka.
