Nowotwory jamy brzusznej - profilaktyka, objawy

Zdrowe zakupy

Suplementy diety

Andrographis ParActin®

Suplementy diety

Ashwagandha KSM-66 BIO

Suplementy diety

AstaZine® Astaksantyna

Suplementy diety

Koenzym Q10

Suplementy diety

Kolagen UC-II®

Suplementy diety

Kurkuma BCM-95®

Suplementy diety

Żeńszeń fermentowany GS15-4®

W Polsce, podobnie jak w całej Europie, nowotwory jamy brzusznej są jedną z głównych przyczyn zgonów, a ich epidemiologia odzwierciedla globalne trendy, związane z czynnikami ryzyka. W większości przypadków mamy bowiem do czynienia z sytuacją, w której rozwój raka jest wypadkową czynników, mieszczących się w kategorii nowoczesnego stylu życia.

Palenie tytoniu, niewłaściwa dieta, otyłość, siedzący tryb życia, nadmierne spożycie alkoholu i nieleczone zakażenie Helicobacter pylori oraz wirusami zapalenia wątroby typu B i C – to obecnie główni winowajcy chorób nowotworowych. Z kolei wiek, choroby współistniejące i uwarunkowania genetyczne mają tu mniejsze znaczenie, choć oczywiście nie wolno ich bagatelizować.

W Polsce nowotwory jamy brzusznej przyczyniają się znacząco do ogólnego obciążenia chorobami onkologicznymi. Według raportu Krajowego Rejestru Nowotworów "Nowotwory złośliwe w Polsce w 2022 roku", roczna liczba zachorowań na wszystkie nowotwory złośliwe wzrosła do około 185 tysięcy, z czego blisko 100 tysięcy kończy się zgonem.

Przy czym nowotwory przewodu pokarmowego, w tym jamy brzusznej, stanowią około 30–40% wszystkich przypadków, a rak jelita grubego jest trzecim najczęstszym nowotworem (około 18–20 tysięcy nowych zachorowań rocznie), z wyższą umieralnością u mężczyzn (około 9 tys. zgonów). Szacunki nie napawają optymizmem, ponieważ do 2030 roku prognozuje się wzrost liczby przypadków nowotworów jamy brzusznej z uwagi na starzenie się naszego społeczeństwa.

Do tego dochodzi różnorodności i niespecyficzność objawów każdego z nowotworów jamy brzusznej. Bo ileż mamy chorób, innych niż nowotwór, które manifestują się bólami brzucha, uczuciem pełności, utratą masy ciała, zgagą, biegunką czy zaparciami i które w badaniach laboratoryjnych uwidaczniają się w postaci niedoborów witamin i mikroelementów lub zaburzeniami hormonalnymi?

Do każdego z tych symptomów można by dopasować przynajmniej kilkadziesiąt schorzeń – kto, w takiej sytuacji, myśli od razu o raku? Ponadto większość z nich doskonale wpisuje się w odpowiedź organizmu na stres, co grozi zbagatelizowaniem problemu. Dlatego wielu pacjentów miesiącami lub nawet latami żyje z rozwijającym się nowotworem i o tym nie wie.

Gdy zatem pada diagnoza – to rak – w pewnych przypadkach jest już za późno na ratunek i skuteczne leczenie. Z tego m.in. powodu obserwuje się w naszym kraju wyższą niż średnia europejska umieralność chorych na nowotwory złośliwe – jest ona aż o 15% wyższa. Ponadto pięcioletnie przeżycie dla wszystkich nowotworów ogółem wynosi poniżej 50%, podczas gdy w Europie Zachodniej jest to 70–80%.

Winna jest także pandemia, która na długi czas zakłóciła dostęp do szybkiej terapii onkologicznej i sprawiła, że chorzy zaczęli unikać specjalistów. Minie dużo czasu, zanim ten trend się odwróci. Nie bez znaczenia są również kolejki do specjalistów i badań obrazowych, które każą chorym czekać, podczas gdy rak nie czeka – atakuje.

Czujność

Szczyt zachorowań na większość nowotworów jamy brzusznej przypada na 6. dekadę życia, z wyjątkiem raka jajnika, który atakuje najczęściej już po 50-tce. Zatem około 50. roku życia warto wzmocnić czujność i nauczyć się rozpoznawania symptomów, które mogą świadczyć o rozwoju nowotworu.

Bóle różnego rodzaju, których nie wyjaśnia inna przypadłość, przewlekłe biegunki, ogólne osłabienie, którego nie tłumaczy zmęczenie czy niewyspanie, nudności lub wymioty, zmiana koloru stolca, pogorszenie stanu skóry, niedobory witamin i mikroelementów, powiększenie obwodu brzucha – to wszystko powinno zapalić nam przysłowiową czerwoną lampkę w głowie.

Oczywiście nie należy też wpadać przesadę i we wszystkich tych objawach upatrywać raka – w rzeczywistości, w zdecydowanej większości przypadków, przyczyna będzie inna, ale jeśli symptomy nie ustępują lub nasilają się, warto rozważyć i taką możliwość.

Koniecznie jednak z założeniem, że zdecydowana większość nowotworów, jeśli jest wykryta w początkowym stadium, jest obecnie całkowicie uleczalna. Z kolei krew w kale lub moczu, smoliste stolce (tak objawia się krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego), wymioty przypominające fusy od kawy, anemia, zgaga czy żółtaczka oraz nagła utrata masy ciała to zdecydowanie objawy alarmowe, których nie należy bagatelizować i poddawać autodiagnozie z użyciem Internetu – te wymagają pilnej konsultacji z lekarzem.

Warto zatem nauczyć się wsłuchiwać w swój organizm, który daje nam sygnały ostrzegawcze nawet zanim pojawią się widoczne zmiany w USG czy analizie krwi. Przy czym warto wiedzieć, że każdy z nas jest inny, zatem dobrze jest uświadomić sobie, co jest moją normą, i stworzyć w głowie taki wzorzec dobrego samopoczucia, który będzie punktem odniesienia dla rozpoznawania zmian.

Historia rodzinna

Dobrze jest znać historię rodzinną chorób, ponieważ niektóre rodzaje nowotworów mają podłoże genetyczne. Ryzyko zachorowania wzrasta także w przypadku niektórych chorób nienowotworowych, do których predyspozycje dziedziczymy i które mogą zwiększać ryzyko zachorowania na pewne rodzaje nowotworów.

Dla przykładu: zespół polipowatości jelita grubego zwiększa ryzyko rozwoju raka tego narządu, podobnie jak choroby metaboliczne, przebiegające ze stanem zapalnym (np. zespól metaboliczny, otyłość), zwiększają ogólne ryzyko zachorowania na nowotwory. Dlatego warto wiedzieć, czy w rodzinie występowały nowotwory i jakie, czy rodzice lub dziadkowie chorowali przewlekle, bo taka informacja jest dla lekarza wskazówką, gdzie szukać w pierwszej kolejności.

Badania kontrolne

Najlepszym sposobem na spojrzenie wewnątrz organizmu jest regularne wykonywanie badań kontrolnych. Nie muszą to być od razu poważne badania przesiewowe, ale zwykłe badanie krwi, w którym subtelne zmiany w stosunku do poprzednich mogą być pierwszymi objawami tego, że podstępny wróg już zaatakował. Ponadto, zwłaszcza jeśli w rodzinie występowały nowotwory jamy brzusznej, warto wykonywać badania poziomu markerów nowotworowych i obrazowe badania przesiewowe, zgodnie z wytycznymi Narodowego Programu Badań Przesiewowych (PBP), zwłaszcza kolonoskopię i gastroskopię.

USG jamy brzusznej

Narodowy Program Badań Przesiewowych w Polsce, koordynowany przez Ministerstwo Zdrowia i NFZ, nie zaleca wykonywania rutynowych badań USG jamy brzusznej, jako badania przesiewowego. Nie jest to bowiem, w ocenie specjalistów, badanie wystarczająco specyficzne i efektywne, by stać się standardem badań przesiewowych dla osób nie zgłaszających objawów.

Zazwyczaj jednak lekarze zalecają wykonanie USG jamy brzusznej w przypadku wystąpienia niepokojących objawów i traktują te badanie jako pierwszą nieinwazyjną metodę diagnostyczną, która pozwala na wstępną ocenę narządów jamy brzusznej. Zalecenia te nie są jednak objęte żadnych schematem, zależą od indywidualnej oceny stanu pacjenta.

Najczęściej badanie USG jamy brzusznej wykonuje się co 2–3 lata po ukończeniu 40. roku życia. U osób z grup podwyższonego ryzyka, chorujących na choroby przewlekłe wątroby (niealkoholowe stłuszczenie wątroby, zakażenie wirusem zapalenia wątroby B lub C, choroby genetyczne) i z rodzinną historią raka trzustki zaleca się wykonanie badania USG jamy brzusznej co 1–2 lata. Zaś u chorych na marskość wątroby, kontrole są częstsze, nawet co pół roku.

USG narządów rodnych

Podobnie jest z USG narządów rodnych – nie jest ono ujęte w harmonogramie badań przesiewowych. Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników nie rekomenduje USG jako standardowego badania przesiewowego, ponieważ rak jajnika jest stosunkowo rzadki, a wczesne wykrycie za pomocą USG nie zawsze przekłada się na lepsze rokowanie.

Niemniej jest to częste badanie, wykonywane niemalże rutynowo w prywatnych gabinetach ginekologicznych podczas wizyty lub zalecane do wykonania w państwowych placówkach. Ponieważ badanie jest nieinwazyjne i bezpieczne, można je zasadniczo wykonywać w zależności od potrzeb, bez szkody dla zdrowia kobiety.

Służy ono nie tylko wykryciu zmian, takich jak torbiele czy zmiany nowotworowe na jajnikach, ale także monitorowaniu przebiegu i skuteczności leczenia. W praktyce najczęściej zaleca się kontrolne badanie USG narządów rodnych co 2–3 lata u kobiet nie zgłaszających niepokojących objawów i kontrolnie, w ramach profilaktyki ginekologicznej.

U pań, które są nosicielkami mutacji genu BRCA1 Lub BRCA2, zwiększających ryzyko zachorowania na raka piersi i jajnika, zazwyczaj zaleca wykonywanie kontrolnego badania USG co 6–12 miesięcy po 30. roku życia. Podobnie jest w przypadku historii rodzinnej raka jajnika, u pań z dużą nadwagą i cierpiących na endometriozę. Nie można także pominąć zagrożenia rakiem szyjki macicy, który atakuje coraz młodsze kobiety.

Niestety, wykrywalność tego nowotworu w Polsce jest nadal na bardzo niskim poziomie, a większość zdiagnozowanych przypadków to już rak III lub nawet IV stopnia. Choć USG nie jest częścią rutynowej diagnostyki tego typu nowotworu, podczas wizyty warto poprosić ginekologa o wykonanie cytologii, która pozwala na wykrycie choroby w bardzo wczesnym stadium. W USG narządów rodnych widoczne są już bardziej zaawansowane zmiany i wtedy badanie to służy do planowania leczenia.

Oczywiście, w przypadku wystąpienia objawów alarmowych, takich jak ból w podbrzuszu, uczucie pełności, problemy z oddawaniem moczu, nieregularne krwawienia lub utrata masy ciała, należy wykonać badanie USG niezwłocznie.

Gastroskopia

Kolonoskopia