Nasze magazyny
W ostatnim dwudziestoleciu nastąpiła eksplozja badań nad przeciwrakowym działaniem szerokiego wachlarza ziół, włącznie z najważniejszymi roślinami Ajurwedy, jednego z najstarszych holistycznych systemów uzdrawiania na świecie.
Dowody pokazują jasno, że zioła te posiadają ogromny potencjał wspierania zbiorowego zdrowia i dobrego samopoczucia osób żyjących z rakiem. Bardzo często jednak ów potencjał pozostaje nieznany i niewykorzystany przez tych, którzy potrzebują go najbardziej. Oto oparte na dowodach charakterystyki kilku wybranych spośród najważniejszych dostępnych nam ziół przeciwrakowych: ich sposób działania, dowody potwierdzające skuteczność oraz najlepsze sposoby ich bezpiecznego stosowania.
Zanim przejdziemy do wybranych przeze mnie ziół, musimy zmienić soczewkę, przez którą staramy się zrozumieć te rośliny i ich jedyne w swoim rodzaju, synergistyczne sposoby działania wobec raka.
Zioła nie są wytworzonymi chemicznie lekami farmaceutycznymi, ani nie działają w taki sam sposób jak one. Gdy przemysł farmaceutyczny tworzy nowy lek, zazwyczaj wybiera całą roślinę, która przynosi obiecujące rezultaty w leczeniu konkretnego schorzenia, po czym izoluje z niej konkretny związek chemiczny odpowiedzialny za to działanie. Następnie opracowuje sposoby skoncentrowania tego związku, by zwiększyć jego biodostępność w organizmie, dzięki czemu będzie działał silniej i skuteczniej.
Weźmy na przykład popularną roślinę – naparstnicę – od stuleci stosowaną przez tradycyjnych uzdrowicieli do leczenia niewydolności serca, zastoinowej choroby tętnic i arytmii. Po szczegółowym przebadaniu przypisano te korzyści występującym w naparstnicy glikozydom nasercowym. Producenci leków wyizolowali glikozydy i wykorzystali je do opracowania licencjonowanego produktu farmaceutycznego o nazwie digoksyna, będącego jednym z najszerzej przepisywanych leków nasercowych na świecie.
Ten proces izolowania, wydobywania i stężania poszczególnych związków pochodzenia roślinnego niekoniecznie jest złą rzeczą, ale nie w taki sposób działają leki ziołowe. Zioła są niewiarygodnie złożone w swej naturze i każdy dowolny lek ziołowy zawiera zazwyczaj setki odrębnych związków bioaktywnych, które odpowiadają za jego zdolności uzdrawiania.
Gdy tylko wydobędziemy jeden szczególnie ważny związek i pominiemy wszystkie pozostałe, natychmiast stracimy synergistyczny i niepowtarzalny potencjał leczniczy danego zioła. Doskonałym przykładem jest chyba najsłynniejsza ze wszystkich przeciwrakowych roślin ajurwedyjskich: kurkuma. W zachodnim rozumieniu klinicznym wyizolowany z kurkumy związek zwany kurkuminą odpowiada za silne działania przeciwrakowe obserwowane w badaniach klinicznych.
Ale kurkumina odpowiada za mniej niż 5% bioaktywności wykazywanej przez kłącze kurkumy, które zawiera ponad 300 dodatkowych składników bioaktywnych. Te pozostałe związki mają zasadnicze znaczenie dla aktywowania przeciwrakowego działania kurkuminy – do tego stopnia, że gdy kurkumina testowana jest w badaniach klinicznych w izolacji, systematycznie wykazuje mniejszą skuteczność niż wtedy, gdy stosowana jest jako zioło w całości.
Na przykład, badacze zaobserwowali, że w porównaniu do wyizolowanej kurkuminy, kurkuma bez kurkuminy nadal wykazuje znaczący wpływ na regulowanie markerów zapalnych, poziomu cukru we krwi i podziałów komórek1. Wszystkie te trzy zmienne odgrywają ważną rolę w biologii raka.
W innym badaniu ekstrakt z całej kurkumy w jej czystej i niezafałszowanej postaci znacząco przewyższył wyizolowaną kurkuminę w regulowaniu perforyny2. Perforyna jest białkiem odgrywającym integralną rolę w kontrolowaniu aktywności immunologicznej, włącznie z mikrośrodowiskiem guzów nowotworowych. Pomaga także regulować replikamedyczcję komórek, co czyni ją kluczowym regulatorem proliferacji komórek rakowych.
Choć jest to pojedynczy kompleks jednego konkretnego zioła, to ta sama zasada stosuje się do wszystkich ziół we wszystkich kontekstach. Używając ziół, musimy uświadomić sobie ich wyjątkowy holizm i zachować wierność autentycznym praktykom tradycyjnych systemów medycznych, takich jak Ajurweda. Dlatego zachęcam do używania czystych, pełnych, niezafałszowanych ziół zamiast suplementów uzyskiwanych z wyizolowanych związków chemicznych.
Oprócz większej skuteczności, inną korzyścią płynącą z używania wyłącznie ziół w całości jest ich lepszy profil bezpieczeństwa. Gdy z rośliny izolowany jest pojedynczy związek chemiczny, które zostaje zapakowany jako suplement, powstaje niezwykle silny produkt, zawierający znacznie większe ilości fitoskładników niż przewidziała natura.
Takie wyizolowane i skoncentrowane suplementy ziołowe w nienaturalnej formie mogą zdecydowanie częściej wywoływać skutki uboczne i niepożądane reakcje niż ich odpowiedniki z pełnych ziół w postaci podarowanej nam przez naturę.
Leki ziołowe, gdy stosowane są prawidłowo, mogą mieć ogromną wartość na polu leczenia raka. Mądre użycie leków ziołowych jest jedną z dziewięciu najczęstszych praktyk u osób, które osiągają wyjątkowo pomyślne wyniki walki z rakiem, a szczególnie tam, gdzie mamy do czynienia z rakiem zaawansowanym i nieuleczalnym3.
Przeciwrakowa apteka ziołowa
Setki leków ziołowych wykazują udowodnione działanie przeciwrakowe. Oznacza to, że mogą one hamować wzrost i proliferację komórek rakowych dzięki różnorodnym mechanizmom. Mogą wyzwalać aktywność immunologiczną w mikrośrodowisku guza, stymulować śmierć komórek rakowych lub blokować ich zdolność do podziałów.
Oto pięć z najbardziej cenionych ziołowych przeciwrakowych leków ajurwedyjskich. Wszystkie są łatwe do zdobycia i poparte solidnymi dowodami skuteczności, a do tego posiadają przejrzyste dane bezpieczeństwa i mogą być łączone w pojedynczy preparat ziołowy do codziennego użytku.
Amla (Emblica officinalis)
Liściokwiat garbnikowy, znany też jako agrest indyjski Amla to owoc wielkości agrestu z drzewa Emblica officinalis, którego ojczyzną są Indie i Bliski Wschód. Jest to jedna z najwyżej cenionych i czczonych roślin Ajurwedy, zarówno z perspektywy medycznej, jak i duchowej, a jej użycie sięga tysięcy lat wstecz.
Według traktatu Charaka Samhita – napisanego prawdopodobnie już 400 lat przed naszą erą – spośród wszystkich odmładzających i wzmacniających ziół tonizujących w Ajurwedzie amla jest najważniejsza, najskuteczniejsza i najsilniejsza. Istnieje mnóstwo zachodnich dowodów na poparcie tego twierdzenia, chociażby to, że amla jest oficjalnie uznawana za najbogatsze naturalne źródło witaminy C w królestwie roślin. Jeden owoc (wielkości niedużego winogrona) zawiera więcej witaminy C niż trzy do czterech pomarańczy.
Jagody amli zawierają także wiele ważnych fitoskładników, takich jak kwasy fenolowe, flawonoidy i taniny, a także wapń, potas, żelazo i witaminy z grupy B4.
Dowody działania przeciwrakowego
Wykazano, że w komórkach raka jajników amla zapobiegała rozprzestrzenianiu się raka poprzez tłumienie zdolności komórek do zajmowania sąsiednich tkanek5. W tym samym badaniu stwierdzono, że amla hamuje angiogenezę, czyli proces tworzenia nowych naczyń krwionośnych, napędzających wzrost guza.
Amla hamuje także jeden z głównych czynników sprzyjających wzrostowi raka, znany jako IGF-1 (insulinopodobny czynnik wzrostu 1), a działanie to powiązano z lepszymi wynikami w wielu rodzajach raka6. Owoc ten zawiera wielką ilość roślinnych polifenoli, którą chronią przed uszkodzeniami DNA, regulują specyficzne dla raka mechanizmy zapalne i powstrzymują cykl komórkowy w wielu różnych rodzajach tej choroby7.
Oprócz tego coraz więcej dowodów z badań na zwierzętach pokazuje, że amla może pomóc w ochronie przed skutkami ubocznymi i toksycznością zarówno radio- jak i chemioterapii8.
Badania laboratoryjne wykazały też, że amla jest klinicznie skuteczna w zabijaniu szerokiego zakresu różnych komórek rakowych, włącznie z rakiem płuc, jajników, szyjki macicy i piersi9. Jest ona silnym stymulantem układu odpornościowego, mogącym optymalizować jego ogólne funkcjonowanie, a to w znacznej mierze dzięki jej wysokiej zawartości przeciwutleniaczy10.
Wprawdzie znaczną część tych badań przeprowadzono głównie w laboratorium i na gryzoniach, niemniej jednak wyjaśniają one, dlaczego ten silny przeciwrakowy lek ziołowy jest tak ceniony i szanowany w systemie ajurwedyjskim.
Ashwagandha (Withania somnifera)
Witania ospała, znana też jako wiśnia zimowa lub żeń-szeń indyjski Ashwagandha, będąca jednym z najważniejszych leków ziołowych w Ajurwedzie, używana jest w Indiach od tysięcy lat. Chociaż podobno wszystkie części tej rośliny mają wartość medyczną, to jednak najczęściej używane w celach leczniczych są jej korzenie. Zawierają one mnóstwo związków aktywnych medyczcjęnie, a wśród nich słynne witanolidy, w znacznym stopniu odpowiadające za uzdrawiające działanie tej rośliny.
Korzenie zawierają także skarbnicę innych związków o silnym działaniu, m.in., przeciwutleniaczy takich jak ponadtlenek i glutation (posiadających udowodnione własności przeciwrakowe), żelaza, aminokwasów, choliny, alkaloidów oraz przeciwrakowych lignanów i tanin.
Czytaj również: Uspokaja i upodparnia na działanie stresu. Co to jest i jak działa ashwagandha?
Dowody działania przeciwrakowego
Ashwagandha od tysięcy lat stosowana jest w medycynie ajurwedyjskiej jako zioło przeciwrakowe. Także współczesne badania kliniczne pokazują, że ashwagandha i zawarte w niej związki działają przeciwko wielu wyznacznikom raka. Roślina ta może pomóc zablokować proliferację komórek rakowych, reaktywować geny supresji raka, a także powstrzymywać angiogenezę. Hamuje ona powstawanie przerzutów, stabilizuje DNA, tłumi przeciwzapalne ścieżki pronowotworowe i poprawia ukierunkowaną na raka aktywność układu odpornościowego11.
Udowodniono także, że ashwagandha zmniejsza wywołaną przez chemioterapię neutropenię, czyli spadek liczby pewnego typu białych krwinek12. Choć badania prowadzono na myszach, to dostarczyły one wstępnych dowodów na poparcie stosowania ashwagandhy równolegle z chemioterapią jako pomocy w łagodzeniu skutków ubocznych leczenia.
U pacjentek z rakiem piersi ashwagandha, jak wykazano, istotnie zmniejszała wywołane przez chemioterapię zmęczenie i poprawiała jakość życia13.
Astragalus (Astragalus membranaceus) Traganek błoniasty
Astragalus, bylina zielna, rosnąca w trawiastych regionach i na zboczach górskich, pochodzi z Chin, gdzie od dawna ceniona jest jako jeden z najważniejszych leków ziołowych.
W tradycyjnej medycynie chińskiej (TCM) astragalus znany jest jako huang qi, czyli "żółty przywódca". Nazwa ta odnosi się do żółtego wnętrza jego korzenia, ale jeszcze bardziej do prestiżowej pozycji tej rośliny u chińskich uzdrowicieli, którzy często mówią o niej jako o "wodzu wszystkich pozostałych leków ziołowych".
Astragalus zawiera szereg silnie działających składników, takich jak saponiny triterpenowe, polisacharydy, izoflawonoidy, fitosterole i olejki eteryczne. Zarówno pojedynczo, jak i zbiorowo odpowiadają one za korzyści zdrowotne wiązane z użyciem tej rośliny.
Dowody działania przeciwrakowego
Badania kliniczne pokazują, że astragalus zwalcza chłoniaki oraz raka jelita grubego, jajników, żołądka, wątroby, płuc, szyjki macicy, piersi i nosogardła14. Udowodniono, że wywołuje on agresywną apoptozę (śmierć komórek) w wielu rodzajach linii komórek rakowych, jednocześnie powstrzymując angiogenezę i inwazję tkanek15.
Astragalus ma również silne działanie modulujące układ odpornościowy. Wykazano, że zwiększa on immunologiczną aktywność przeciwrakową w mikrośrodowisku guza16. Prawdopodobnie dzięki połą- czeniu tych mechanizmów roślina ta wiązana jest z dłuższym czasem przeżycia w pewnych rodzajach raka, takich jak ostra białaczka szpikowa17.
Co więcej, może łagodzić skutki uboczne zarówno chemioterapii, jak i radioterapii18. Na przykład, przeciwdziała tłumieniu odporności19, mdłościom i wymiotom20 oraz zmęczeniu21 wywoływanym przez raka i/lub chemioterapię, a także zwiększa wskaźnik przeżyć i poprawia jakość życia22.
Triphala
To bez wątpienia najsłynniejszy ajurwedyjski preparat ziołowy. Nie jest to pojedyncze zioło, lecz mieszanka równych części 3 suszonych superowoców, a są nimi: amla (Emblica officinalis), bhibitaki (Terminalia bellirica) i haritaki (Terminalia chebula). Każda z tych roślin samodzielnie ma niezwykle silne działanie, ale ich kombinacja jest znacznie silniejsza niż suma poszczególnych składników.
Triphala zawiera obfitość i wielką różnorodność fitoskładników. Konkretnie, oferuje ona wysoki poziom przeciwutleniaczy dzięki flawonoidom, polifenolom, saponinom i wysokiej zawartości witaminy C w owocach. Ma też wysokie stężenie trzech innych przeciwutleniaczy – kwasu galusowego, kwasu elagowego i kwasu chebulinowego – z których wszystkie wykazują, jak udowodniono, działanie przeciwrakowe.
Dowody działania przeciwrakowego
Triphala przeciwdziała proliferacji i wyzwala apoptozę w różnego rodzaju rakach, włącznie z rakiem piersi i prostaty23. W badaniach laboratoryjnych wykazano, że spowalnia wzrost i migrację komórek ludzkiego raka żołądka24. Szczególną właściwością triphali jest jej zdolność zabijania komórek rakowych nawet wtedy, gdy TP53 jest dezaktywowany. TP53 to gen mówiący organizmowi, jak wytwarzać białko p53, tłumiące guzy rakowe25.
Badania pokazują, że bardzo trudno jest zdrowej komórce stać się komórką rakową, o ile nie dezaktywuje ona tego genu, ale większość raków w drodze ewolucji wytworzyła taką zdolność. Wstępne badania sugerują, że triphala może być zdolna do jego reaktywowania, ale konieczne są jeszcze dalsze prace badawcze nad tym zagadnieniem. Wysoka zawartość przeciwutleniaczy w triphali ma różnego rodzaju działania przeciwrakowe jak np. wywoływanie śmierci komórek raka piersi26.
Inne kluczowe odkrycie pokazało, że triphala tłumi aktywność związku zapalnego NF-κB, który napędza wzrost komórek rakowych i wspiera praktycznie każdy mechanizm, jaki wykorzystują one do zapewnienia sobie przeżycia27. I wreszcie, triphala ma ważne i udowodnione zalety modulujące odporność, zarówno ogólne, jak też działające konkretnie w mikrośrodowisku guza28.
Kurkuma (Curcuma longa)
Ostryż długi, znany także jako haridra Kurkuma, jedna z najbardziej cenionych i czczonych roślin w Ajurwedzie, powszechnie nazywana jest jayanti, co w sanskrycie oznacza "ten, kto wygrywa z chorobą". Jest to trafny przydomek, gdyż kurkuma jest jednym z najdokładniej przebadanych klinicznie leków ziołowych na świecie i wykazuje skuteczność w leczeniu i zapobieganiu całemu wachlarzowi chorób. Jest ona także znakomitością w świecie badań nad ziołowymi lekami przeciwrakowymi, gdyż dowody zbierane już od kilkudziesięciu lat podkreślają jej skuteczność w tłumieniu procesów biologicznych w komórkach rakowych.
Kurkuma jest wieloletnim kłączem (podziemną łodygą przypominającą korzeń), które rośnie obficie w całych Indiach i na Sri Lance. Po usunięciu skóry ze świeżego kłącza dosłownie eksploduje barwa pomarańczowo-żółta, a to dzięki żółtemu pigmentowi w kurkuminie, jednym z najbardziej aktywnych związków tej rośliny.
Kłącze zawiera w swym wnętrzu obfity i złożony zestaw fitoskładników odpowiadających za prozdrowotne właściwości kurkumy. Należą do nich olejki eteryczne, takie jak bisaboleny seskwiterpenowe, zingiberen, felandren, sabinen, cyneol i borneol, jak również terpeny i kurkuminoidy takie jak kurkumina.
Dowody działania przeciwrakowego
Rozległe badania prowadzone przez dwie ostatnie dekady dostarczyły przekonujących dowodów, iż kurkuma i zawarte w niej aktywne związki mogą przerywać szereg komórkowych ścieżek sygnalizacyjnych, hamując rozwój, wzrost i progresję raka29.
Obejmuje to pobudzanie apoptozy w komórkach rakowych, hamowanie angiogenezy, powstrzymywanie proliferacji, blokowanie mechanizmów rozprzestrzeniania się i inwazji tkanek, redukowanie zapalnych mechanizmów pronowotworowych, wzmacnianie obrony antyoksydacyjnej i blokowanie sprzyjającego rakowi NF-κB.
Terapia z użyciem kurkumy była skuteczna także w zmniejszaniu bólu i stanu zapalnego u pacjentek z rakiem piersi, które przyjmowały inhibitory aromatazy, będące lekami hormonalnymi30. Aktualnie trwają badania kliniczne, sprawdzające skuteczność kurkumy jako terapii wspierającej w nowotworach krwi, takich jak szpiczak mnogi31.
Istnieją jednak wyraźne dowody, iż kurkuma może wchodzić w negatywne interakcje z pewnymi typami leków chemioterapeutycznych, więc przed użyciem tego zioła w jakimkolwiek celu należy koniecznie porozumieć się z zespołem opieki klinicznej.
Bezpieczne stosowanie leków ziołowych
W przypadku raka organizm, status immunologiczny, funkcjonowanie wątroby i liczne inne fizjologiczne zmienne są różne u każdej osoby. Decydując się na użycie ziół, należy przede wszystkim upewnić się, że będą dla danej osoby bezpieczne.
Najlepszym sposobem, by to uzyskać, będzie zachowanie pełnej przejrzystości z konsultantem i zespołem opieki klinicznej. Spotkaj się z nimi i powiedz im, że myślisz o rozpoczęciu opartego na dowodach naukowych schematu leczenia ziołowego jako terapii wspomagającej dla konwencjonalnej opieki onkologicznej. Wymień konkretne leki ziołowe, które zamierzasz zacząć przyjmować i wyjaśnij powody, dla których chcesz to zrobić.
Aby Twój konsultant mógł podjąć świadomą decyzję w sprawie twej prośby, wskaż mu niezwykle pomocne źródło internetowe, prowadzone przez jeden z wiodących w świecie ośrodków badań nad rakiem, Memorial Sloan Kettering Cancer Center (MSKCC) w Stanach Zjednoczonych. MSKCC przoduje w integracyjnym leczeniu raka, łączącym to, co najlepsze zarówno w medycynie konwencjonalnej, jak i komplementarnej.
Dla wsparcia tego celu MSKCC prowadzi wyjątkowo dobrze udokumentowaną naukowo i aktualizowaną bazę danych medycyny ziołowej, którą łatwo znajdziesz w internecie, wpisując w wyszukiwarkę "MSKCC herbal database search". Ta baza danych dostarcza szczegółowych i opartych na dowodach charakterystyk wszystkich najważniejszych leków ziołowych stosowanych w opiece nad chorymi na raka i posiada działy zarówno dla pacjentów, jak i dla lekarzy.
Uwzględnione są tam wszystkie leki ziołowe, omówione w tym artykule, wraz z ich wszystkimi potencjalnymi skutkami ubocznymi, kwestiami bezpieczeństwa oraz interakcjami z innymi lekami. Zapoznanie konsultanta z tą bazą danych pozwoli mu ocenić bezpieczeństwo i celowość stosowania wymienionych ziół w Twoich indywidualnych okolicznościach klinicznych.
Jeżeli konsultant poprze Twoją decyzję o użyciu przeciwrakowego preparatu ziołowego (patrz ramka pt. "Jak używać ziół"), wtedy możesz realizować ją z ufnością, iż Twój zespół opieki lekarskiej jest jej w pełni świadomy i uznał ją za bezpieczną. W wielkim stopniu zmniejszy to ryzyko wszelkich niepożądanych reakcji i negatywnych interakcji z lekami. Jeżeli jednak Twój konsultant nie uważa, że zioła te są dla Ciebie bezpieczne, proszę, zastosuj się do jego rady. Jest osobą najbardziej uprawnioną do podjęcia takiej decyzji w oparciu o dogłębną wiedzę na temat Twojego statusu klinicznego.
Jak używać ziół
Gdy używamy preparatów ziołowych do leczenia raka, decydujące znaczenie ma spersonalizowane doradztwo i opieka. Gorąco zachęcam Cię do zgłoszenia się po porady do wykwalifikowanego lekarza ajurwedyjskiego lub zielarza medycznego, by mogli Cię wspierać i doradzać Ci w zindywidualizowany i bezpieczny sposób.
Przeczytaj także "Bezpieczne stosowanie leków ziołowych", zanim użyjesz któregoś z tych ziół, szczególnie jeśli poddajesz się jakiejkolwiek formie konwencjonalnego leczenia raka. Z tym zastrzeżeniem, proponuję proste i łatwe sposoby włączenia opisanych ziół do codziennego schematu opieki nad zdrowiem.
Przeciwrakowy preparat ziołowy
Najprostszym sposobem wykorzystania wszystkich zalet wymienionych tu ziół przeciwrakowych jest połączenie ich w pojedynczy preparat. Dzięki temu będzie można używać ich szybko i łatwo, a ich działanie terapeutyczne zostanie zmaksymalizowane. Oto jak należy postąpić:
1. Pozyskaj zioła. Kupuj zioła tylko z certyfikowanych i cieszących się dobrą opinią firm, które mogą dać gwarancje jakości i standardów bezpieczeństwa.
Oto co będzie Ci potrzebne:
- 100 g sproszkowanej triphali,
- 100 g sproszkowanej ashwagandhy,
- 100 g sproszkowanego astragalusa,
- 100 g sproszkowanej kurkumy,
- 40-50 ml soku z amli lub 100 g sproszkowanej amli.
2. Wymieszaj zioła. Wsyp wysuszone zioła do czystej i suchej miski; na tym etapie nie dodawaj soku z amli ani sproszkowanej amli. Powoli i metodycznie wymieszaj, aż całkowicie się połączą.
3. Przełóż zioła. Wsyp wymieszane zioła do czystego i suchego szklanego słoja (np. dużego słoika po dżemie lub weku) i zamknij go szczelnym wieczkiem.
4. Używaj ziół. Odmierz 1 łyżeczkę mieszanki ziołowej do szklanki i dodaj sporą szczyptę świeżo zmielonego czarnego pieprzu. Następnie, jeśli używasz świeżego soku z amli, wlej go do szklanki. Jeżeli używasz sproszkowanej amli, wymieszaj ją z 40-50 ml wody i dodaj do szklanki. Dobrze wymieszaj i pij każdego ranka i wieczoru do posiłków.
- 1. Mol Nutr Food Res, 2013; 57(9): 1529–42
- 2. Int J Pharmacol, 2019; 5(6): 333–45
- 3. Kelly A. Turner, Radical Remission (Bravo Ltd, 2015)
- 4. Antioxidants, 2022; 11(5): 816
- 5. J Cancer, 2020; 11(7): 1927–1939
- 6. Genes Dis, 2015; 2(1): 13–25; Oncotarget, 2016; 7(21): 31484–31500
- 7. Int J Mol Sci, 2023; 24(2): 1680; J Carcinog Mutagen, 2013; S6: 004
- 8. J Environ Pathol Toxicol Oncol, 2006; 25(4): 643–54; Toxicol Rep, 2018; 5: 270–77
- 9. Oxid Med Cell Longev, 2015; 2015: 950890
- 10. J Ethnopharmacol, 2002; 81(1): 5–10
- 11. J Neurooncol, 2016; 131(2): 201–211; Cancer Prev Res, 2020; 13(9): 721–34, Cell Mol Life Sci, 2015; 72 (23): 4445–60; Adv Exp Med Biol, 2016; 928: 329–373; Int J Mol Sci, 2016; 17(3): 290
- 12. Indian J Physiol Pharmacol, 2001; 45(2): 253–7
- 13. Integr Cancer Ther, 2013; 12(4): 312–22
- 14. Phytomedicine, 2021; 91: 153698
- 15. Carcinogenesis, 2007; 28(6): 1347–1355; J Ethnopharmacol, 2012; 141(2): 635–41
- 16. Front Pharmacol, 2021; 12: 737674
- 17. Integr Cancer Ther, 2017; 16(2): 156–64
- 18. Cochrane Database Syst Rev, 2005; 2005(1): CD004540; Medicine (Baltimore), 2022; 101(36): e30478
- 19. J Clin Lab Immunol, 1988; 25(3): 125–9
- 20. Phytother Res, 2016; 30(5): 741–53
- 21. Clin Invest Med, 2012; 35(1): E1–11
- 22. J Exp Clin Cancer Res, 2009; 28(1): 112
- 23. Antioxidants (Basel), 2020; 9(1): 72
- 24. Biomed Res Int, 2018; 2018: 7046927
- 25. BioMed Res Int, 2015; 2015: 649263
- 26. Antioxidants, 2020; 9(1): 72
- 27. Integr Cancer Ther, 2018; 17(3): 894–901; Nat Rev Immunol, 2018; 18(5): 309–324
- 28. Indian J Pharm Sci, 2014; 76(6): 467–475
- 29. PDQ Integrative, Alternative, and Complementary Therapies Editorial Board, "Curcumin (Curcuma, Turmeric) and Cancer (PDQ®): Health Professional Version," Apr 5, 2024, ncbi.nlm.nih.gov
- 30. Clin Transl Oncol, 21 (2019): 489–98
- 31. Blood, 2022; 140 (Suppl 1): 5052–5055
