Nasze magazyny
Dawniej w rozpoznawaniu tej dolegliwości stosowano regułę 3 x 3, tzn. płacz miał trwać co najmniej 3 godz. 3 razy w tygodniu przez 3 tygodnie, ale obecnie nie przestrzega się już tak ściśle tych kryteriów. Dziecko cierpiące na kolkę, pomimo napadów płaczu, powinno przybierać na wadze i prawidłowo się rozwijać.
Powodem do niepokoju powinna być jednak gorączka, powiększenie obwodu i bolesność brzucha, ospałość, intensywne wymioty i krew w stolcu. W takich przypadkach należy pilnie skontaktować się z pediatrą, gdyż objawy te mogą sygnalizować inne, poważne schorzenie. Nie stwierdzono różnic w występowaniu kolki w zależności od płci dziecka, sposobu karmienia (piersią czy butelką), wieku korygowanego (wcześniactwa) ani pory roku.
Jakie są przyczyny kolki u niemowlaka?
Przyczyny tej dolegliwości wciąż nie zostały wyjaśnione. Przypuszcza się, że mogą one obejmować:
- niedojrzałość układu trawiennego i nerwowego niemowlęcia,
- nieprawidłowości mikroflory jelitowej (dysbiozę),
- niedostateczną szczelność bariery jelitowej,
- nadwrażliwość jelit,
- nadmierne wydzielanie hormonów jelitowych,
- nagromadzenie gazów w jelitach,
- nietolerancję białek mlecznych lub laktozy na skutek niedostatecznej jeszcze produkcji laktazy (enzymu rozkładającego laktozę),
- przewlekły stan zapalny jelit niskiego stopnia (o czym świadczy podwyższony poziom markerów zapalnych),
- nadmierną stymulację środowiskową
- palenie papierosów przez matkę.
Choć kolka nie jest poważnym problemem i na ogół ustępuje samoistnie, to jednak ciągły płacz i cierpienie dziecka zmuszają rodziców do poszukiwania sposobów ich złagodzenia. Ponieważ jednak sam problem jest niegroźny, to i sposoby te muszą być całkowicie pozbawione ryzyka skutków ubocznych.
1. Podaj probiotyki
U dzieci cierpiących na kolkę kolonizacja bakteryjna przewodu pokarmowego może odbywać się wolniej, a mikroflora może wykazywać mniejszą różnorodność i stabilność. Wykrywa się u nich niższy poziom Bifidobacteria i Lactobacilli, mniej gatunków o działaniu przeciwzapalnym i mniej bakterii produkujących kwas masłowy. Bardziej obficie występują za to bakterie wytwarzające gazy i stany zapalne, takie jak Escherichia coli i Klebsiella.
Badania potwierdzają, że suplementacja szczepu probiotyku Lactobacillus reuteri DSM 17938 znacząco i progresywnie skraca czas płaczu dziecka z powodu kolki1. Podawanie dzieciom 5 kropli probiotyku dziennie przyniosło po 21 dniach skrócenie średniego czasu płaczu do 35 min dziennie, podczas gdy w grupie placebo czas ten wynosił 90 min2.
W badaniu brały udział wyłącznie dzieci karmione piersią. Nie zaobserwowano niepożądanych skutków ubocznych, gdyż bakterie L. reuteri są naturalnie występującymi bakteriami jelitowymi. Podawanie L. reuteri powoduje również obniżenie poziomu kalprotektyny w stolcu, będącej markerem stanu zapalnego jelit3.
Szczep L. reuteri DSM 17938 można podawać też w pierwszych 3 miesiącach życia dziecka w celach profilaktycznych, dla zapobiegania nie tylko kolce, ale też innym zaburzeniom jelitowym, ulewaniu pokarmu i zaparciom4. Szczep ten dostępny jest w kilku preparatach dla niemowląt, m.in. w jednoskładnikowych kroplach Protectis Baby firmy BioGaia.
2. Weliminuj alergeny
Jeżeli karmisz piersią, usuń z diety produkty mogące wywoływać alergie. Należą do nich jaja, ryby, mleko krowie, orzechy, orzeszki ziemne, czekolada, pszenica i soja. Przegląd 24 badań potwierdził, że dieta hipoalergiczna stosowana przez karmiącą matkę może być pomocna w łagodzeniu objawów kolki u dziecka5.
Karmiąca matka powinna też unikać produktów nasilających produkcję gazów, takich jak kiszone warzywa, kapusta, kalafior, brokuły, cebula, pomidory, gruszki, arbuzy, grzyby i chleb razowy. W przypadku dzieci karmionych mieszanką zastępczą dobre efekty może przynieść częściowe lub całkowite przejście na preparaty z białkiem hydrolizowanym (czyli rozbitym na drobniejsze cząsteczki).
Zmiany można dokonać stopniowo, dodając z każdym dniem coraz więcej hydrolizatu do pierwotnej mieszanki, aż do jej zupełnego wyeliminowania. Gdy dziecko osiągnie wiek 3-6 miesięcy, można powrócić do zwykłego sposobu odżywiania, zarówno przy karmieniu piersią, jak i butelką.
3. Masuj brzuszek dziecka
Delikatny masaż, wykonywany przez 15-20 min raz w ciągu dnia i raz wieczorem przed snem może znacząco złagodzić ilość i intensywność ataków kolki6. Masaż należy wykonywać ciepłymi dłońmi w ciepłym, spokojnym otoczeniu, nie wcześniej niż 45 min po karmieniu. Dziecko należy ułożyć na plecach i masować jego brzuszek kolistymi ruchami zgodnie z kierunkiem ruchu wskazówek zegara.
Pomaga to odprowadzić gazy z jelit, a przy tym działa odprężająco i buduje poczucie bliskości z rodzicem. Skutecznym sposobem usunięcia gazów jest też delikatne przywodzenie nóżek, tak by kolana zbliżały się do brzuszka. Wykonując masaż, należy bacznie obserwować reakcje dziecka i jeśli reaguje ono negatywnie (krzyczy, odwraca głowę, wypręża się), masaż należy przerwać.
4. Smaruj olejkiem rumiankowym
Rumianek ma działanie rozkurczowe, m.in. dzięki zdolności regulowania kanałów potasowych, odgrywających istotną rolę w napięciu mięśniowym i rozluźnianiu mięśni gładkich. Jedną z hipotetycznych przyczyn kolki może być nadmierna perystaltyka jelit związana z zaburzeniami funkcjonowania niedojrzałego układu nerwowego, czemu rumianek może skutecznie przeciwdziałać. Ma on też działanie przeciwbólowe, przeciwzapalne i przynosi ulgę przy wzdęciach.
W irańskim badaniu dobre efekty uzyskiwano, smarując 5-7 kroplami oleju rumiankowego plecy dziecka i taką samą ilością – jego brzuch. Znacznie skracało to czas płaczu i drażliwości7. Uprzednio należy wykonać próbę oleju na rączce dziecka, by wykluczyć alergię.
Olej przygotowywano z wywaru wodnego z suszonych kwiatów rumianku, który po zredukowaniu do ¼ objętości i odcedzeniu gotowano na średnim ogniu z taką samą objętością oleju sezamowego aż do całkowitego odparowania wody.
5. Przyłuż ciepły okład
Ciepło pomaga rozluźnić mięśnie i przeciwdziała skurczom, a także uspokaja dziecko. W przypadku kolki pomocne może być ogrzanie brzuszka dziecka np. termoforem lub podgrzaną pieluszką. Należy upewnić się, że temperatura nie jest zbyt wysoka, a sam termofor nie jest zbyt ciężki. Dla bezpieczeństwa można owinąć go dodatkową ściereczką lub ręcznikiem.
Jeśli nie masz termoforu, możesz po prostu przyłożyć ciepłe dłonie do brzuszka dziecka albo ułożyć je brzuszkiem na swoim brzuchu. Taka pozycja dziecka (leżenie na brzuchu), będąca też swego rodzaju masażem, jest bardzo wskazana dla usunięcia gazów z jelit. Pamiętać należy jednak, że również przegrzanie może być przyczyną płaczu i niepokoju dziecka.
6. Używaj butelki antykolkowej
Jeżeli dziecko karmione jest butelką, to dobrym rozwiązaniem może być butelka antykolkowa z układem odpowietrzającym, który zapobiega połykaniu przez dziecko powietrza podczas jedzenia.
Rurki odpowietrzające lub zaworek w podstawie butelki odprowadzają powietrze z mleka, zapobiegając jego pienieniu, a specjalnie ukształtowany smoczek nie zapada się podczas ssania i zawsze wypełniony jest mlekiem. Jak potwierdzono w badaniu, butelka taka dobrze sprawdza się jako sposób redukowania dolegliwości kolkowych8, co może dowodzić, że połykanie powietrza jest jednym z czynników wywołujących kolkę.
7. Przestrzegaj zasad karmienia
Karmienie dziecka powinno odbywać się w spokojnej atmosferze, gdyż nerwowość rodziców natychmiast udziela się dziecku i może być ważnym czynnikiem wywołującym dolegliwości kolkowe.
Karm na życzenie, gdy tylko dziecko zasygnalizuje głód. Zwracaj uwagę na prawidłowe przykładanie dziecka do piersi i karm co najmniej 30 min, gdyż w pierwszych 15-20 min dziecko otrzymuje więcej mleka przedniego, o wysokiej zawartości węglowodanów i laktozy, co może powodować wzmożoną fermentację w jelitach i produkcję gazów.
Mleko końcowe, gęściejsze i zawierające więcej tłuszczu, spowalnia trawienie i może zapobiegać kolce. Po karmieniu koniecznie należy dać dziecku czas na odbicie, trzymając je w pozycji pionowej na klatce piersiowej, brzuszkiem do rodzica. Może to potrwać 10-15 min i jest niezbędne dla usunięcia połkniętego podczas jedzenia powietrza.
8. Kołysz dziecko
Rytmiczne, powtarzające się ruchy mogą pomóc dziecku rozluźnić się i uspokoić9. Powinny być to ruchy łagodne i naturalne, takie jak podczas noszenia dziecka i kołysania go w rytm kroków. Głowa dziecka powinna znajdować się powyżej ciała. Dobrą pozycją jest ułożenie dziecka brzuszkiem na przedramieniu lub ramieniu, gdyż taka pozycja ułatwia też odprowadzenie gazów.
Przytulenie do ciała matki lub ojca zwiększa poczucie bezpieczeństwa i pomaga maluszkowi się odprężyć. Dobry efekt przynoszą też łagodne dźwięki, takie jak cichy śpiew, nucenie czy mruczenie, imitujące dźwiękowe otoczenie płodu w macicy. Wyeliminować należy silne bodźce, takie jak głośne dźwięki, jaskrawe światło lub obecność wielu osób.
9. Przygotuj ciepłą kąpiel
Zanurzenie w ciepłej wodzie (37°C), trwająca 5-10 min, pomaga wyciszyć i uspokoić dziecko, przeciwdziała skurczom jelit, rozluźnia mięśnie i ułatwia usuwanie gazów. Kąpiel można połączyć z delikatnym masażem brzuszka. Zanurzenie w ciepłej wodzie przypomina dziecku poczucie bezpieczeństwa, jakie towarzyszyło mu w łonie matki.
10. Uspokój się
Wszelkie Twoje emocje udzielają się dziecku, a nerwowość może tylko nasilić jego dolegliwości. Jeżeli jesteś zmęczona i poirytowana wielogodzinnym płaczem dziecka, poproś kogoś z domowników, by Cię przy nim zastąpił, a sama wyjdź do drugiego pokoju lub przejdź się na krótki spacer, by się uspokoić i odpocząć. A przede wszystkim pamiętaj: kolka przeminie.
- 1. BMC Pediatr. 2013 Nov 15;13:186
- 2. J Fam Pract. 2011 Jan;60(1):34-6
- 3. J Pediatr. 2018 Jan;192:171-177.e1
- 4. JAMA Pediatr. 2014;168(3):228–233
- 5. Matern Child Health J 16, 1319–1331 (2012)
- 6. Med J Islam Repub Iran 2016 (9 April). Vol. 30:351
- 7. DOI: 10.9734/jpri/2019/v31i630385
- 8. https://www.researchgate.net/publication/235006978 Reduction_of_abdominal_colic_in_infants_by_using_bottom_ventilated_bottles
- 9. Iran J Nurs Midwifery Res. 2017 Jan-Feb;22(1):67-7
