Nasze magazyny
Każdy z tych czarnych darów natury pochodzi z zupełnie innego zakątka świata i powstał w zupełnie innych warunkach. Mumio kryje się w niedostępnych szczelinach wysokich gór Azji Środkowej, czarny czosnek to efekt długotrwałej, cierpliwej fermentacji zwykłego czosnku w kontrolowanej wilgoci i cieple, a czarnuszka siewna od tysięcy lat rośnie na suchych, nasłonecznionych terenach Bliskiego Wschodu i w krajach basenu Morza Śródziemnego. Mimo tak odmiennego pochodzenia łączy je jedno: wyjątkowa koncentracja substancji aktywnych, które wspierają układ odpornościowy, łagodzą stany zapalne i pomagają organizmowi lepiej radzić sobie z wirusami i bakteriami.
W nadchodzących tygodniach, kiedy temperatura zacznie spadać, a powietrze w pomieszczeniach stanie się suche za sprawą ogrzewania, warto poznać ich sekrety. Odporność nie włącza się bowiem z dnia na dzień – odporność trzeba zbudować.
Wrzesień, gdy dzieci wracają do szkół i przedszkoli, a dorośli po urlopach do biur pełnych współpracowników, wymieniających się patogenami, jest najlepszym momentem na to, by zacząć budować rezerwę odpornościową na wiele tygodni przed szczytem sezonu zachorowań. Zanim zatem sezon infekcji rozkręci się na dobre, mamy czas na to, by wzmocnić organizm, poprawić odporność, odzyskać równowagę wewnętrzną i uregulować metabolizm. W ten sposób będziemy mogli wkroczyć w jesień silni, przygotowani i odporni.
Czarnuszka i olej z czarnuszki
Czarnuszka siewna (Nigella sativa), znana też jako kalonji lub czarny kmin, to roślina uprawiana od tysięcy lat na Bliskim Wschodzie, w Azji Południowej i Afryce Północnej, odgrywająca ważną rolę w medycynie tradycyjnej – egipskiej, indyjskiej (ajurweda) i arabskiej. W starożytnym Egipcie nazywano ją złotem faraonów, a w tradycji islamskiej określano jako substancję leczącą wszystko oprócz śmierci. Nasiona i tłoczony z nich olej wykorzystywano przy dolegliwościach układu oddechowego, pokarmowego, skóry, a także jako przyprawę.
Współczesne badania naukowe potwierdzają wiele z tych tradycyjnych zastosowań, wskazując na wielokierunkowe działanie biologicznie aktywnych składników. Najważniejszym z nich to tymochinon, substancja odpowiadająca za większość udokumentowanych właściwości prozdrowotnych czarnuszki siewnej.
Ponadto jej nasiona zawierają 30–40% oleju, 16–27% białka, węglowodany, błonnik, minerały (wapń, magnez, żelazo, cynk, potas, selen) oraz witaminy, w tym witaminę E i beta-karoten. Olej tłoczony na zimno ma charakterystyczny ciemnobrązowy lub złocisto-brunatny kolor, korzenny, nieco gorzkawy smak i intensywny aromat.
Czytaj również: Te małe czarne ziarenka pomagają walczyć z cukrzycą i niszczą komórki rakowe
Główne kwasy tłuszczowe czarnuszki to kwasy nienasycone: kwas linolowy (omega-6, zwykle 48–60%) i oleinowy (omega-9, około 18–25%) oraz niewielkie ilości kwasu α-linolenowego (omega-3) i eikozadienowego. Kwasy nasycone stanowią około 14–16% oleju. Olejek eteryczny (stanowi 0,4–2,5%) jest szczególnie cennym składnikiem nasion czarnuszki – jego kluczowym składnikiem jest wspomniany tymochinon, którego zawartość waha się od około 27% do nawet 57% w zależności od pochodzenia i metody ekstrakcji.
Ponadto nasiona zawierają alkaloidy (nigellina, nigellamina, nigellicyna), saponiny triterpenowe (α-hederyna), flawonoidy (pochodne kwercetyny i kemferolu) oraz osiem z dziewięciu niezbędnych aminokwasów. To właśnie kompleks tych substancji – unikalna mieszanina aktywnych składników sprawia, że czarnuszka jest tak wyjątkowa.
Badania laboratoryjne i coraz liczniejsze badania kliniczne wskazują na szerokie spektrum działania czarnuszki i jej oleju. Zarówno nasiona, jak i wytłaczany z nich olej, działają przede wszystkim antyoksydacyjnie i przeciwzapalnie – zwiększają aktywność enzymów antyoksydacyjnych i ograniczają wytwarzanie mediatorów zapalnych, wspierają także układ odpornościowy i działają przeciwalergicznie – olej moduluje odpowiedź immunologiczną, łagodzi objawy alergicznego nieżytu nosa i zmniejsza nasilenie objawów astmy.
Ponadto czarnuszka reguluje metabolizm, a jej regularne spożywanie może obniżać poziom glukozy we krwi, poprawiać wrażliwość komórek na insulinę, zmniejszać stężenie cholesterolu całkowitego, a także frakcji LDL i trójglicerydów, a podnosić poziom dobrego cholesterolu HDL.
Obserwowano również lekkie obniżenie ciśnienia tętniczego i korzystny wpływ na masę ciała i obwód talii u osób z nadwagą. Jednoczesnie czarnuszka działa przeciwbakteryjnie, przeciwgrzybiczo i przeciwpasożytniczo, chroni także wątrobę i nerki przed uszkodzeniem, działa żółciopędnie i moczopędnie oraz łagodzi bóle brzucha.
Za to olej, zastosowany na skórę, łagodzi objawy egzemy, trądziku i atopowego zapalenia skóry, działa przeciwzapalnie i nawilżająco. Olej można stosować także na skórę głowy i do pielęgnacji włosów. Trzeba jednak zaznaczyć, że zarówno nasiona, jak i olej mogą wchodzić w interakcje z lekami obniżającymi ciśnienie, poziom glukozy we krwi czy wpływającymi na krzepliwość – osoby przyjmujące takie leki powinny skonsultować się z lekarzem.
Wskazania do stosowania czarnuszki:
• Alergie.
• Choroby układu oddechowego (alergiczny nieżyt nosa, kaszel, duszność, infekcje, astma).
• Osłabienie odporności.
• Stany zapalne skóry.
• Dermatozy (egzema, atopowe zapalenie skóry, trądzik).
• Insulinooporność, cukrzyca typu 2.
• Hiperlipidemia.
• Nadciśnienie tętnicze.
• Wzdęcia, bóle brzucha, zaburzenia trawienia.
• Stany zapalne i ból (m.in. przy reumatoidalnym zapaleniu stawów).
• Trudno gojące się rany.
• Infekcje bakteryjne, grzybicze i pasożytnicze.
• Niealkoholowe stłuszczenie wątroby.
• Przewlekły stres1
Mumio
Mumio, znane też jako shilajit, to gęsta, żywiczna substancja o barwie od brązowej do czarnej, która przez wieki wysączała się ze szczelin skalnych w wysokich partiach Himalajów, Ałtaju, Pamiru i Kaukazu. Powstaje w wyniku wielowiekowego rozkładu materii roślinnej, mikrobiologicznej działalności bakterii i porostów naskalnych, pod wpływem specyficznego, chłodnego mikroklimatu wysokogórskiego. W medycynie tybetańskiej i ajurwedyjskiej mumio stosowane jest od tysięcy lat jako odmładzająca i wzmacniająca odporność organizmu substancja.
Skład chemiczny mumio jest bardzo bogaty. Znajdziemy w nim m. in. kwasy fulwowe i huminowe, ponad 80 minerałów (w tym żelazo, magnez, wapń, cynk, selen) w chelatowanej, czyli łatwiej przyswajalnej formie, żywice, woski, olejki eteryczne i naturalne substancje roślinne, powstałe ze szczątków skalnych alg oraz porostów, oraz niewielkie ilości aminokwasów.
Kwasy fulwowe uważane są przy tym za nośnik, który zwiększa przyswajalność innych składników mumio na poziomie komórkowym oraz wykazują własne właściwości antyoksydacyjne – unieszkodliwiają nadmiar wolnych rodników tlenowych, przyspieszających m.in. starzenie organizmu i przyczyniających się do rozwoju chorób cywilizacyjnych. Jakie jeszcze właściwości ma mumio? Co nam mówi tradycja i czego dowodzą badania?
Czytaj również: Shilajit - wspiera odporność, spowalnia postęp alzheimera. 10 powodów dla suplementacji mumio
Mumio działa przeciwzapalnie poprzez hamowanie wydzielania mediatorów stanu zapalnego i regulowanie odpowiedzi immunologicznej. Pomaga nam także radzić sobie ze stresem i zapobiega jego skutkom, dlatego mumio coraz częściej wymienia się wśród adaptogenów. Ponadto zmniejsza zmęczenie i wspiera wytwarzanie energii komórkowej oraz procesy regeneracji. Do tego reguluje wydzielanie hormonów, w tym hormonów płciowych, co korzystnie wpływa na płodność (szczególnie mężczyzn) i samopoczucie.
Mumio dostarcza także minerałów, które są niezbędne dla zdrowia kości i stawów oraz regeneracji tkanek oraz wykazuje działanie immunomodulujące, czyli wspiera naszą odporność na infekcje.
Kwas fulwowy, jak dowiodły badania, może hamować agregację białka tau (związaną z rozwojem choroby Alzheimera) co wyjaśnia jego tradycyjne zastosowanie w celu wspierania funkcji poznawczych i ochrony układu nerwowego. Mumio, jak mówi tradycja, wspiera także metabolizm, oczyszcza organizm z toksyn, wspomaga gojenie ran i wspomaga leczenie choroby wrzodowej.
Kupując mumio, warto wybierać produkty od producentów, deklarujących badania czystości surowca pod względem mikrobiologicznym i zawartości metali ciężkich. Ze względu na brak wystarczających danych o bezpieczeństwie, mumio nie jest rekomendowane w ciąży i w okresie karmienia piersią.
Wskazania do stosowania mumio:
• Przewlekłe zmęczenie.
• Osłabienie wydolności organizmu i sprawności fizycznej.
• Wyczerpanie po intensywnym wysiłku fizycznym.
• Niski poziom testosteronu, obniżenie libido.
• Zaburzenia płodności.
• Osteopenia i osteoporoza.
• Osłabienie mięśni.
• Stany zapalne.
• Osłabienie odporności.
• Osłabienie funkcji poznawczych, zapobieganie chorobom neurodegeneracyjnym.
• Przewlekły stres psychiczny.
• Podwyższenie poziomu glukozy we krwi, stan przedcukrzycowy.
• Hiperlipidemia.
• Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy.
• Rekonwalescencja po chorobach.
• Niedobory witamin i mikroelementów.
Przed stosowaniem skonsultuj się z lekarzem, szczególnie przy chorobach przewlekłych, ciąży lub jeśli przyjmujesz na stałe jakiekolwiek leki. Wybieraj tylko oczyszczone preparaty sprawdzonej jakości2.
Czarny czosnek
Czarny czosnek nie jest odrębną odmianą rośliny, a produktem, powstającym w wyniku długotrwałej, trwającej od 3 do nawet 8 tygodni, fermentacji zwykłego czosnku w warunkach kontrolowanej temperatury (60–90°C) i wysokiej wilgotności.
W tym procesie ostry, charakterystyczny zapach surowego czosnku zanika, ząbki nabierają czarnej barwy, słodko-kwaśnego i balsamicznego smaku z nutą umami. Ale najważniejsza zmiana zachodzi w składzie chemicznym ząbków – allicyna, substancja odpowiedzialna za ostry zapach i smak surowego czosnku, podczas fermentacji ulega przemianie do bardziej stabilnych związków, w tym S-allilocysteiny (SAC), łatwiej przyswajalnej i lepiej rozpuszczalnej w wodzie niż związki siarkowe surowego czosnku. Jednocześnie znika intensywny, nieprzyjemny zapach, który często odstrasza od spożywania świeżego czosnku. Podczas dojrzewania rośnie także poziom polifenoli, flawonoidów, aminokwasów i antyoksydantów, a także cennych związków siarki. W czarnych ząbkach znajdziemy również witaminy z grupy B, witaminę C i minerały, w tym magnez, wapń, cynk, żelazo i mangan.
Czytaj również: Czarny czosnek chroni nie tylko przed chorobami serca. Poznaj jego dobroczynne właściwości
Jak działa czarny czosnek?
Przede wszystkim przeciwutleniająco (unieszkodliwia wolne rodniki tlenowe), dzięki czemu nie tylko zapobiega chorobom cywilizacyjnym, ale także opóźnia starzenie organizmu i wspiera metabolizm. Ponadto chroni układ sercowo-naczyniowy, pomaga obniżać ciśnienie tętnicze (zarówno skurczowe, jak i rozkurczowe), poprawia profil lipidowy – zmniejsza stężenie cholesterolu całkowitego, frakcji LDL i trójglicerydów, a także, jak wykazały badania, podnosi poziom dobrego cholesterolu HDL.
Działa też przeciwzapalnie na śródbłonek naczyń, ograniczając rozwój miażdżycy. Jednocześnie wspomaga metabolizm węglowodanów i reguluje poziom glukozy we krwi.
Ekstrakty z czarnego czosnku poprawiają także wrażliwość komórek na działanie insuliny, obniżają poziom markera cukrzycy – hemoglobiny glikowanej (HbA1c). Do tego czarny czosnek działa przeciwzapalnie i immunomodulująco – zmniejsza wydzielanie cytokin prozapalnych i jednocześnie działa immunostymulująco (pobudza układ odpornościowy do działania), a dzięki właściwościom przeciwdrobnoustrojowym pomaga w walce z bakteriami i wirusami.
Trwają także badania nad potencjałem przeciwnowotworowym czarnego czosnku – do tej pory, w badaniach in vitro i na zwierzętach, wykazano, że związki obecne w czarnym czosnku hamują namnażanie komórek nowotworowych, pobudzają apoptozę (programowaną śmierć komórek) i ograniczają angiogenezę (tworzenie naczyń odżywiających guz). Efekty te obserwowano m.in. wobec komórek raka żołądka, jelita grubego, piersi i płuc.
Ponadto czarny czosnek wykazuje działanie hepatoprotekcyjne – wspiera regenerację wątroby i chroni ją przed uszkodzeniami toksycznymi. Działa także nefroprotekcyjnie (chroni nerki) i moczopędnie. Dzięki działaniu antyoksydacyjnemu i przeciwzapalnemu może również wspierać funkcje poznawcze oraz chronić komórki nerwowe przed stresem oksydacyjnym.
Co ważne, w przeciwieństwie do świeżego czosnku, czarny czosnek nie podrażnia żołądka, nie powoduje zgagi ani nieprzyjemnego zapachu z ust. Jest więc dobrym wyborem dla osób z wrażliwym przewodem pokarmowym.
Czarny czosnek jest generalnie bezpieczny i lepiej tolerowany niż świeży. Osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe, hipotensyjne lub przeciwcukrzycowe powinny jednak skonsultować się z lekarzem, ze względu na możliwe interakcje. Ostrożność zaleca się także w ciąży, podczas karmienia piersią oraz osobom z alergią na czosnek.
Czytaj również: Czarny czosnek - dlaczego jest czarny i jakie są jego właściwości?
Wskazania do stosowania czarnego czosnku:
• Osłabienie odporności, sezon jesienno-zimowy.
• Nadciśnienie tętnicze.
• Hiperlipidemia.
• Miażdżyca i wysokie ryzyko tej choroby.
• Insulinooporność i cukrzyca typu 2.
• Zespół metaboliczny.
• Stany zapalne.
• Przeciążenie wątroby, niealkoholowe stłuszczenie wątroby.
• Zaburzenia gastryczne.
• Ochrona układu nerwowego i zapobieganie chorobom neurodegenracyjnym.
• Przewlekły stres.
• Słaba kondycja skóry, włosów i paznokci3.
- 1. Int J Mol Sci. 2024 Dec 14;25(24):13410.
- 2. Phytother Res. 2014 Apr;28(4):475-9.
- 3. Molecules. 2021 Aug 19;26(16):5028.
