Polifarmacja ludzi starszych a działania niepożądane leków

Pytanie:

Moi rodzice niedawno przekroczyli osiemdziesiątkę. Kilka lat temu z zaledwie bardzo drobnymi - jak wszyscy myśleliśmy - problemami udali się na wizytę do lekarza rodzinnego. Oboje wrócili z receptami na kilka lekarstw. Przyjmowali je, dokładnie stosując się do zaleceń, jednak wkrótce pojawiły się inne problemy zdrowotne. Rodzice wrócili do lekarza, który przepisał im parę dodatkowych leków. Również te środki sumiennie przyjmowali zgodnie z zaleceniami. Wówczas pojawiły się nowe problemy, które ponownie omówili z internistą. Ku mojemu zdumieniu otrzymali jeszcze więcej leków do przyjmowania, przy czym żaden z poprzednio przepisanych nie został odstawiony. Bardzo niedawno zdarzyło się to ponownie... i zakończyło kolejnym zwiększeniem liczby lekarstw. Czy to może być przypadek wywołanych przez leki działań niepożądanych, które łagodzi się kolejnymi farmaceutykami również powodującymi reakcje niepożądane wymagające zastosowania jeszcze większej liczby leków?

Odpowiedź:

Dwanaście kroków zapobiegania niepożądanym działaniom leków

  1. 1. Przed wydaniem recepty upewnij się, że diagnoza jest jednoznaczna i poparta wynikami badań laboratoryjnych.
  2. 2. Uważnie kontroluj historię farmakoterapii.

  3. 3. Przeczytaj dołączone do opakowania leku ulotki, by poznać jego oddziaływanie na organizm.
  4. 4. Sprawdź dołączone przez farmaceutę etykiety.

  5. 5. Poproś o najniższe skuteczne dawki dla pacjentów w podeszłym wieku.

  6. 6. Uprość schemat przyjmowania leków i wymagaj regularnej kontroli zażywanych preparatów w celu upewniania się, że stosowanie każdego z nich wciąż jest konieczne.
  7. 7. Ilekroć to możliwe, unikaj polifarmacji.


  8. 8. Podczas przygotowywania dziennych dawek używaj specjalnych pojemników na lekarstwa.
  9. 9. Poinformuj całą rodzinę o właściwych schematach podawania leków.

  10. 10. Stare lekarstwa zwróć do apteki lub przynajmniej pozbądź się ich z domu.
  11. 11. Miej świadomość ryzyka przedawkowania leków przez chorych psychicznie pacjentów w podeszłym wieku.
  12. 12. Przede wszystkim dostrzegaj - i upewnij się, że pacjenci w podeszłym wieku również o tym wiedzą - że lekarstwa mogą zarówno powodować choroby, jak i łagodzić ich objawy.

Ponieważ nie sprecyzował Pan, jakie leki zostały rodzicom przepisane i są przez nich obecnie przyjmowane, nie jestem w stanie odpowiedzieć, odnosząc się szczegółowo do ich problemów. Jeśli jednak ci starsi ludzie muszą kontynuować zażywanie farmaceutyków stosowanych w ramach medycyny konwencjonalnej, wszyscy troje powinniście brać pod uwagę poniższe zalecenia.

Polifarmacja - przepisywanie pacjentowi więcej niż jednego leku naraz - to zjawisko powszechne wśród ludzi starszych. Odpowiada za to założenie, że zmagają się oni z wieloma chorobami. Około połowy osób w podeszłym wieku zażywa jednocześnie kilka farmaceutyków, przepisanych przez lekarza lub dostępnych bez recepty (ang. over the counter, OTC), często przez długi czas.

Jak Pan przypuszczał, wiele z rzekomo zdiagnozowanych chorób pojawia się pod wpływem interakcji leków, których być może nie dostrzega ani lekarz, ani farmaceuta, a dodawanie kolejnych preparatów tylko nasila pierwotny problem.

Połowa populacji ludzi starszych przyjmuje kilka leków jednocześnie, co powoduje objawy niepożądane mylone z faktycznymi schorzeniami. Według Haralda Gaiera interakcji tych można jednak uniknąć przez stosowanie się do przedstawionych tu dwunastu kroków lub wybór pewnych metod alternatywnych.

W tabeli po lewej proszę sprawdzić wykaz interakcji obserwowanych pomiędzy najczęściej stosowanymi lekami a preparatami zwykle przepisywanymi osobom starszym oraz sposobów radzenia sobie z nimi w przypadku tej grupy pacjentów.

Najwięcej lekarstw stosują ludzie starsi przebywający w ośrodkach opiekuńczych. Przeciętnemu pensjonariuszowi domu spokojnej starości zleca się przyjmowanie codziennie ośmiu różnych farmaceutyków. W przypadku przeciętnej samodzielnej osoby starszej jest to siedem różnych leków każdego dnia (cztery na receptę i trzy OTC).

Dzieje się tak nie tylko ze względu na przekonanie o wielości schorzeń, z którymi zmagają się ludzie w podeszłym wieku, lecz także dlatego, że pacjenci ci często konsultują się jednocześnie z kilkoma lekarzami. Z Pana listu wynika jednak, że rodzice zawsze zasięgali opinii tego samego internisty.

Interakcje leków, na które należy uważać

  • LEKI. POŁĄCZENIE

inhibitory konwertazy angiotensyny (ang. angiotensin-converting enzyme, ACE) + niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) na bóle stawów

leki zobojętniające kwas żołądkowy + sole żelaza

benzodiazepiny + alkohol

beta-blokery + prazosyna (hypovase, minipress, leki na nadciśnienie tętnicze, łagodny rozrost gruczołu krokowego i objaw Raynauda)

beta-blokery + NLPZ na bóle stawów

cymetydyna (tagamet) + prokainamid (lek na zaburzenia rytmu serca, np. migotanie przedsionków)

klonidyna (dixarit) + trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne

digoksyna + chinidyna

digoksyna + tetracyklina

digoksyna + antycholinergiki


lit + tiazydy




salicylany (aspiryna) + warfaryna

preparaty teofiliny (leki rozszerzające oskrzela) + beta-blokery


  • CO NALEŻY ZROBIĆ



skontrolować ciśnienie tętnicze pierwszego dnia przyjmowania NLPZ




przyjmować żelazo kilka godzin przed zażyciem leku zobojętniającego kwas żołądkowy (najlepiej w formie płynnej)

unikać alkoholu

przyjmować leki w możliwie największych odstępach czasu oraz monitorować zmiany ciśnienia tętniczego przy przyjmowaniu pozycji stojącej


kontrolować ciśnienie tętnicze

przed rozpoczęciem przyjmowania cymetydyny zmniejszyć dawkę prokainamidu o jedną trzecią


unikać przyjmowania tych leków w tym samym czasie


unikać przyjmowania tych leków w tym samym czasie

unikać przyjmowania tych leków w tym samym czasie

stosować płynne lub szybko rozpuszczalne preparaty digoksyny

w skojarzeniu z tiazydami bardziej wskazane są diuretyki pętlowe, np. furosemid, bumetanid i torasemid (lasix, bumex i demadex), może być też konieczne ostrożne obniżenie dawki litu


unikać przyjmowania tych leków w tym samym czasie

unikać podawania beta-blokerów pacjentom z reaktywnymi chorobami dróg oddechowych, np. ze świszczącym oddechem i z astmą

Występują jeszcze inne reakcje niepożądane na leki, jak również zespoły abstynencyjne, takie jak choroba niedokrwienna serca wywołana nagłym zaprzestaniem przyjmowania beta-blokerów czy nadciśnienie tętnicze spowodowane odstawieniem antagonistów kanału wapniowego, a nawet objawy odstawienne po rezygnacji z zażywania środków uzależniających, do których niestety należą m.in. leki przeciwbólowe, nasenne lub benzodiazepiny.

Alternatywne metody pomocy rodzicom w podeszłym wieku

Osteopatyczna terapia manualna (stosowana w celu poszerzenia zakresu ruchu, zaradzenia problemom z oddychaniem i siłą mięśniową), a szczególnie metoda czaszkowo-krzyżowa, w tym kompresja czwartej komory (CV4), to nieocenione kuracje dla osób w podeszłym wieku.

Homeopatia (o ile w nią wierzysz) oferuje - jak się przekonałem - niezawodne działające ogólnoustrojowo lekarstwo na dolegliwości związane ze starzeniem się - Acidum sarcolacticum - które w celu osiągnięcia dobrego efektu wykorzystuję w potencji 12CH. Eksperymentalne badania kliniczne przeprowadzone wśród osób zdrowych wykazały, że jego zastosowanie sprowadza się do problemów związanych z procesem starzenia, czyli między innymi: różnego rodzaju zapaleń kości i stawów (np. artretyzmu), ogólnej astenii (nietypowego osłabienia fizycznego lub braku energii), świądu (swędzenia), wyprysku keratotycznego (rogowaciejącego wyprysku skórnego) oraz częstego nocnego oddawania moczu.

Ze stosowaniem leków benzodiazepinowych związane są również inne, dodatkowe zagrożenia, np. podwyższone ryzyko złamania bliższego końca kości udowej.

Na ludzi starszych być może najczęściej wpływają jednak sami lekarze, kiedy nieodpowiednio przepisują lek w celu leczenia nierozpoznanego efektu działania innego leku, np. trójpierścieniowy lek przeciwdepresyjny na depresję spowodowaną beta-blokerem lub silny środek uspokajający na pobudzenie związane z przyjmowaniem benzodiazepin.

Harald Gaier

Harald Gaier

Harald Galer jest jednym z czołowych ekspertów z dziedziny medycyny alternatywnej w Wielkiej Brytanii. Jest zarejestrowanym naturopatą, osteopatą, homeopatą oraz zielarzem. Strona internetowa: www.drgaler.com

Zobacz także

Alternatywne i naturalne terapie przewlekłego stresu

Alternatywne i naturalne terapie przewlekłego stresu

Na początku roku przeprowadziliśmy się do dużego miasta, w związku z czym musiałam zmienić pracę. Moja nowa szefowa jest bardzo wymagająca. W tym samym czasie poważnie zachorowała moja mama i spadła na mnie opieka nad nią. Ostatnio mąż zwrócił mi uwagę, że jestem stale rozdrażniona i ciągle narzekam na zmęczenie, bóle pleców i głowy. Faktycznie - gdy się nad tym zastanowiłam - budzę się zmęczona, mam kłopoty z koncentracją, zaczęłam też tyć. Lekarz rodzinny zlecił mi badania, ale gdy zobaczył, że wszystkie wyniki mam w normie, stwierdził, że to najpewniej efekt stresu i zalecił mi kupno psa. Czy to możliwe, żeby wszystkie te problemy wynikały z napięcia?

Dieta i suplementy pomogą przy atopowym zapaleniu skóry (AZS)

Dieta i suplementy pomogą przy atopowym zapaleniu skóry (AZS)

dziecko zmagałam się z egzemą. Przez wiele lat nie dokuczały mi objawy, więc byłam pewna, że choroba minęła z wiekiem. Teraz jednak coraz częściej odczuwam świąd i suchość skóry i obawiam się, że może wracać. Staramy się z mężem o dziecko i zastanawiam się, czy będzie ono bardziej narażone na AZS, jeśli ja na nie cierpię? Perspektywa ciąży zniechęca mnie również do stosowania sterydów czy innych silnych leków. Czy istnieją bezpieczniejsze sposoby na tę dermatozę?

Menopauza - objawy, dieta, suplementy

Menopauza - objawy, dieta, suplementy

Mam 48 lat, od jakiegoś czasu moje miesiączki są nieregularne, coraz częściej pojawiają się problemy ze snem, kiepskie samopoczucie, uderzenia gorąca i zaczerwienia na twarzy. Czy to możliwe, że już rozpoczyna się u mnie menopauza? A jeśli tak, to w jaki sposób mogę opóźnić, a przynajmniej złagodzić jej przebieg?

Refluks żołądkowo-przełykowy

Refluks żołądkowo-przełykowy

Od 10 lat cierpię na chorobę refluksową przełyku, która objawia się u mnie uczuciem pieczenia i bólu oraz wzdęciami i częstymi wiatrami. Już dawno temu lekarz przepisał mi polprazol, jednak mimo zwiększenia dawki co kilka dni łapie mnie atak, który wyłącza mnie z życia na kilka godzin. W związku z tym zostałam skierowana na gastroskopię, która wykazała las polipów w moim żołądku. Po kilku tygodniach wyniki histopatologii pokazały, że szczęśliwie były to łagodne zmiany. Jednak gastrolog, który wydawał mi wynik, powiedział, że łykając te wszystkie zobojętniacze soku żołądkowego, prędzej czy później dorobię się raka. Ta wiadomość mnie przeraziła. Jednak nie wiem, jak miałabym funkcjonować bez leków. Czy istnieją jakieś inne skuteczne metody leczenia refluksu?

Miód i propolis pomogą przy zapaleniu krtani

Miód i propolis pomogą przy zapaleniu krtani

Jestem nauczycielką i na co dzień pracuję głosem. Niestety często zdarzają mi się problemy z gardłem: pojawiają się chrypka, suchość i kaszel. Najgorzej jest w sezonie jesienno-zimowym, ponieważ łatwo łapię infekcję i co najmniej raz w roku trafiam do lekarza z zapaleniem krtani, które nieraz ciągnie się tygodniami. Czy istnieją jakieś naturalne sposoby, by radzić sobie z tym schorzeniem i zapobiec jego nawrotom?

Szczególnie polecamy
CCSVI - nadzieja dla chorych na stwardnienie rozsiane

CCSVI - nadzieja dla chorych na stwardnienie rozsiane

Czym jest CCSVI i co ma wspólnego ze stwardnieniem rozsianym?

Raport specjalny

Czas na detoks

Czas na detoks

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store