Kamica żółciowa - czym jest i co jeść, aby jej zapobiegać?

Zdrowe zakupy

Suplementy diety

Andrographis ParActin®

Suplementy diety

Ashwagandha KSM-66 BIO

Suplementy diety

AstaZine® Astaksantyna

Suplementy diety

Koenzym Q10

Suplementy diety

Kolagen UC-II®

Suplementy diety

Kurkuma BCM-95®

Suplementy diety

Żeńszeń fermentowany GS15-4®

Jak działa pęcherzyk żółciowy?

Już w XVII w. badania na zwierzętach wykazały, że pęcherzyk żółciowy nie jest niezbędny do życia¹. Nie oznacza to jednak, że powinniśmy traktować go lekceważąco. Ten niepozorny organ ma bowiem kluczowe znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania układu pokarmowego. Pęcherzyk żółciowy kształtem zbliżony jest do gruszki. Ma ok. 10 cm długości i 4 cm szerokości, a szukać należy go w prawym podżebrzu nieopodal wątroby.

Narząd o pojemności ok. 30-50 ml magazynuje żółć wydzielaną przez wątrobę. Od wewnątrz wyściełany jest pofałdowaną błoną śluzową, mającą zdolność wchłaniania wody, dzięki czemu zalegająca w nim żółć ulega zagęszczeniu. Odpowiednie mięśnie, tworzące ścianę pęcherzyka, kurczą się, opróżniając go z zawartości.

Skąd nasz organizm wie, że nadszedł czas na wydalenie żółci z pęcherzyka? Otóż dzieje się to w chwili, gdy zawierający tłuszcze pokarm, po wstępnym trawieniu w żołądku, trafia do dwunastnicy. Pojawienie się tłuszczu w tym fragmencie przewodu pokarmowego jest sygnałem dla wątroby, że powinna dostarczyć żółć niezbędną do jego strawienia².

Niebezpieczna (i nieprzyjemna) kamica

Jedną z najpowszechniej występujących dolegliwości pęcherzyka żółciowego jest kamica. Dotyka ona nawet 20% Polaków i należy do najczęstszych przyczyn hospitalizacji pacjentów z chorobami przewodu pokarmowego. Dobra wiadomość jest taka, że złogi nie gromadzą się w pęcherzyku z dnia na dzień, a ich rozwój jest zazwyczaj efektem długotrwałych zaniedbań. Sprowadzają się one, z grubsza rzecz biorąc, do niewłaściwej diety i braku aktywności fizycznej.

Jednym z pierwszych sygnałów alarmowych może być zbyt wysoki poziom cholesterolu. Gdy wątroba wytwarza go za dużo, dochodzi do przesycenia żółci tą substancją i zaczynają tworzyć się kamienie³. Ryzyko to dotyczy nie tylko osób z nadwagą oraz otyłych, ale także tych, które w błyskawicznym tempie pozbyły się zbędnych kilogramów. W grupie podwyższonego ryzyka są również chorzy na insulinooporność, anemię sierpowatą i niektóre schorzenia autoimmunologiczne.

Przyczyną spowolnionego przepływu żółci, który sprzyja krystalizacji jej składników, mogą być też uwarunkowania genetyczne – większe ryzyko kamicy żółciowej występuje u osób, których rodzice lub dziadkowie chorowali na tę chorobę. Wreszcie, może to być efekt uboczny zaburzeń hormonalnych lub stosowania niektórych leków.

Ryzyko rozwoju kamicy pęcherzyka żółciowego wzrasta po 40. roku życia. Paradoksalnie jest ono wyższe u osób przyjmujących leki na obniżenie poziomu cholesterolu z grupy fibratów. Dotyczy to także pacjentów, którzy leczą się onkologicznie.

Objawy kamicy żółciowej

Początkowymi objawami kamicy żółciowej są wzdęcia, niestrawność, ucisk po prawej stronie pod żebrami i tkliwość brzucha. Mogą się też czasami pojawić nudności lub wymioty. Chory może odczuwać również nietypowe objawy, takie jak ból prawego ramienia czy pleców między łopatkami. Dzieje się tak w wyniku podrażnienia nerwów przeponowych, które oddziałują właśnie na te okolice.

O tym, że w jego pęcherzyku żółciowym zgromadziły się kamienie, pacjent dowiaduje się często przypadkiem, podczas badania USG jamy brzusznej związanego z innymi dolegliwościami. To dlatego, że kamica pęcherzyka może przez długi czas nie dawać żadnych niepokojących objawów. Kiedy jednak już się pojawią, nie należą one do przyjemnych – w zaawansowanym stadium choroby jest to ostry, kłujący i zapierający dech ból, zlokalizowany w prawym podżebrzu i centralnie, pod mostkiem, kojarzący się z nożem wbijanym w brzuch.

Co jeść, aby zapobiegać kamicy?

Zasada jest prosta: to, co dobrze działa na wątrobę, służy również pęcherzykowi, ponieważ zdrowa wątroba produkuje prawidłową żółć. Powinniśmy zatem dbać o regularność spożywanych posiłków i najlepiej zrezygnować ze smażonych potraw na rzecz tych gotowanych na parze. Podstawą profilaktyki jest też ograniczenie w diecie tłuszczów i produktów ciężkostrawnych.

Zamiast tego na naszych talerzach powinny na stałe zagościć gotowane warzywa, takie jak kalafior, szpinak, kukurydza czy buraki. Nie zapominajmy też o pomidorach i oliwie z oliwek, która stymuluje produkcję żółci i zmusza pęcherzyk żółciowy do usuwania nieczystości.

Do przygotowywanych potraw warto dodawać zioła pobudzające wydzielanie soków żołądkowych. W tej grupie znajdują się m.in. majeranek, tymianek, jałowiec, mięta i kminek. Dobrze działa też ostropest plamisty. Jest on źródłem zbawiennej dla układu pokarmowego i dróg żółciowych sylimaryny, która poprawia skład żółci. Łyżka nasion dziennie wystarczy, by oczyścić wątrobę z toksyn i zmniejszyć poziom cholesterolu.

Mięta pieprzowa

Już starożytni Rzymianie używali jej w charakterze przyprawy oraz środka poprawiającego apetyt. To niezwykle zioło szczególnie poprawia trawienie tłuszczów. Pomaga na ból żołądka, niestrawność, nudności, wymioty, zapalenie jelit, zapalenie żołądka. Zapobiega kamicy żółciowej i kolce jelitowej, pobudzając wydzielanie żółci oraz soku żołądkowego⁵.

Mięta pieprzowa pomaga też w leczeniu zapalenia pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych oraz w dolegliwościach wątroby. Działa rozkurczowo na mięśnie w przewodzie pokarmowym, więc stosowana jest także jako środek wiatropędny. Reguluje i wspomaga perystaltykę jelit.

Bylica piołun

Jako przyprawa znana była już w starożytnym Egipcie, a w XIX-wiecznej Francji modne było picie absyntu – alkoholu na bazie piołunu i anyżu. W medycynie ludowej stosowano ją w chorobach żołądka, wątroby i układu moczowego.

Ziele piołunu poprzez swoją gorycz pobudza działanie przewodu pokarmowego. Zawiera m.in. gorzkie glikozydy, związki kumarynowe, olejki eteryczne, garbniki, flawonoidy i żywice. Pobudza łaknienie, pomaga rozkurczać mięśnie gładkie przewodu pokarmowego i usuwać wzdęcia. Piołun ma również korzystny wpływ na wydzielanie żółci, a zawarte w nim związki wspierają procesy oczyszczania wątroby oraz odprowadzanie żółci z woreczka żółciowego do dwunastnicy⁶. Kuracja piołunem wspomaga leczenie kamicy żółciowej oraz umożliwia likwidację zaburzeń pracy pęcherzyka żółciowego. Powinna jednak być prowadzona pod nadzorem lekarza.

Karczoch zwyczajny

Stosowany był jako roślina lecznicza od średniowiecza. Badania wyciągów z różnych części karczocha potwierdzają jego korzystne działanie na układ pokarmowy, wątrobę i drogi żółciowe. Zawarte w nim polifenolokwasy działają żółciotwórczo i żółciopędnie. Ekstrakt z liści karczocha ma właściwości antyoksydacyjne, hepatoprotekcyjne, przeciwdrobnoustrojowe oraz redukujące poziom cholesterolu⁷.

Karczoch zawiera także cynarynę o bardzo silnych właściwościach regeneracyjnych. Znacznie zwiększa ona wytwarzanie żółci i pomaga w jej transportowaniu. Oprócz tego działa ochronnie na komórki wątroby.

Wyciąg z karczocha może być stosowany w leczeniu zapalenia pęcherzyka żółciowego, stanów po cholecystektomii oraz w dyskinezie dróg żółciowych. Jest również wykorzystywany jako środek przeczyszczający oraz poprawiający trawienie.

Kurkuma

Kurkuma zawiera kurkuminoidy mające korzystny wpływ na przewody żółciowe, działające pobudzająco na wydzielanie żółci, wpływające na kurczliwość pęcherzyka i zapobiegające tworzeniu się kamieni żółciowych. Badania przeprowadzone na psach dowiodły, że dożylne podanie im ekstraktu z kłącza kurkumy stymulowało wydzielanie w ich organizmach kwasów żółciowych.

Najsilniejszy efekt powodował kurkuminian sodu, który zwiększał całkowite wydzielanie kwasów żółciowych, bilirubiny oraz cholesterolu⁸. W innych badaniach dożylne podanie kurkuminy szczurom spowodowało 2-krotny wzrost przepływu i wydzielania żółci. Co więcej, wydzielanie bilirubiny w żółci zwiększyło się o 50%, a cholesterolu o 13%.

Czarna rzepa

Znana również jako czarna rzodkiew, od stuleci była używana w leczeniu kamieni żółciowych w tradycyjnej medycynie Meksyku i Indii. Właściwości lecznicze ma korzeń czarnej rzepy, który zawiera rozmaite substancje aktywne (m.in. związki siarki, rafaninę, rafanol, witaminę C, PP, prowitaminy z grupy B oraz liczne składniki mineralne, takie jak potas, żelazo, magnez, wapń i fosfor).

Wyciąg z korzenia czarnej rzodkwi wzmaga wydzielanie soków trawiennych, pobudza trawienie i perystaltykę jelit, działa żółciopędnie i żółciotwórczo, ułatwia przepływ żółci do dwunastnicy. Pomaga w stanach zapalnych wątroby oraz dróg żółciowych, niedostatecznym wytwarzaniu i zastoju żółci oraz biegunce, niestrawności, nudnościach, w nieżytach żołądka, dwunastnicy, zaparciach, bolesnych wzdęciach i braku łaknienia⁹.

Wpływa również korzystnie na występujące naturalnie w błonie komórkowej oraz wątrobie fosfolipidy, których obecność zaburza ciężkostrawna dieta, picie alkoholu oraz przyjmowanie leków. Działają one przy okazji na woreczek żółciowy, poprawiając rozpuszczalność cholesterolu w żółci i zapobiegając wytrącaniu się kamieni żółciowych.

Dymnica lekarska

To zioło może przynieść dużą ulgę w przypadku dolegliwości pęcherzyka żółciowego. Ma właściwości amfocholeretyczne, tzn. zwiększające lub zmniejszające wytwarzanie żółci stosownie do potrzeb organizmu.

Z kolei właściwości cholecystokinetyczne dymnicy sprawiają, że jej spożywanie pobudza procesy skurczowe pęcherzyka żółciowego i ułatwia przepływ żółci do dwunastnicy. Jej stosowanie zalecane jest w przypadku konieczności zwiększenia przepływu żółci lub złagodzenia uczucia pełności i wzdęć¹⁰. Dymnica lekarska przywraca prawidłową perystaltykę jelit i wspomaga regularne wypróżnienia.

Kamienie grożą… udarem?

Z wcześniejszych doniesień naukowych wiadomo, że kamica żółciowa wiąże się z podwyższonym ryzykiem udaru. Autorzy nowego studium, które ukazało się na łamach Journal of Gastroenterology and Hepatology, odkryli, że usunięcie pęcherzyka żółciowego może to ryzyko obniżyć. Naukowcy analizowali ryzyko udaru wśród 310 712 pacjentów z kamicą żółciową z Tajwanu; połowa z nich przeszła operację usunięcia pęcherzyka (cholecystektomię).

Między 2000 a 2012 r. udar wystąpił u 19 096 osób, których nie poddano operacji i u 11 913 osób po cholecystektomii. Akademicy wyliczyli, że u chorych po cholecystektomii ryzyko udaru było nawet o 40% niższe; obniżone ryzyko obserwowano niezależnie od wieku i innych chorób¹.

Jak dbać o pęcherzyk żółciowy?

Aby zwiększyć szansę, że Twój magazyn żółci będzie działał bezproblemowo przez długie lata, przestrzegaj następujących zaleceń:

• Jedz regularnie, unikaj przejadania się i długich przerw między posiłkami – nieregularność i obfitość posiłków sprzyja zastojowi żółci i powstawaniu kamieni.
• Stawiaj na dietę bogatą w błonnik – warzywa, owoce, pełnoziarniste produkty zbożowe, fasola, groch. Błonnik usprawnia pracę jelit, poprawia przepływ żółci i zmniejsza wchłanianie cholesterolu¹³
• Wybieraj białkowe pokarmy o niskiej zawartości tłuszczu – chude mięso (kurczak bez skóry, indyk, królik), chude ryby (dorsz, mintaj), odtłuszczony nabiał.
• Unikaj smażonych, tłustych i ciężkostrawnych potraw, zrezygnuj z fast foodów.
• Ogranicz do minimum słodycze, cukier, tłuste ciasta oraz syropy – proste cukry zaburzają skład żółci i sprzyjają powstawaniu kamieni.
• Ogranicz spożycie alkoholu.
• Pij regularnie odpowiednią ilość płynów (najlepiej wody), by usprawnić przepływ żółci i wspierać filtrację wątroby. Nie zaszkodzi wypijać codziennie rano szklankę wody z sokiem z cytryny. Taki napój działa oczyszczająco na drogi żółciowe¹⁴.
• Wprowadź do diety oliwę z oliwek i oleje roślinne – nienasycone tłuszcze pomagają utrzymać prawidłowy skład żółci.
• Utrzymuj prawidłową masę ciała i unikaj nagłych, drastycznych redukcji wagi – szybkie chudnięcie zwiększa ryzyko kamieni żółciowych.
• Pamiętaj o regularnej aktywności fizycznej – codzienny, umiarkowany ruch pobudza pracę przewodu pokarmowego i poprawia metabolizm tłuszczów.
• Możesz korzystać z dobroczynnego działania kawy – niektóre badania wykazują związek między spożyciem kawy (w umiarkowanych ilościach) a zmniejszonym ryzykiem kamieni żółciowych.
• Dbaj o zapewnienie organizmowi odpowiedniej ilości witaminy C, która może wspomagać metabolizm cholesterolu i ograniczać powstawanie kamieni.