Kolka nerkowa – przyczyny, objawy, leczenie

Co wywołuje kolkę nerkową? Kolka nerkowa a kamica nerkowa. Czy można leczyć kolkę nerkową w domu? Jakiej wielkości są kamienie nerkowe? Co jeść, aby uniknąć kolki nerkowej?

Artykuł na: 6-9 minut

Czym jest kolka nerkowa?

Kolka nerkowa to stan zwykle spowodowany zatkaniem moczowodu kamieniem nerkowym. Towarzyszące mu ból i gorączka zwykle wystarczą do postawienia diagnozy. Kolkę nerkową można z powodzeniem leczyć domowymi sposobami, jednak w niektórych przypadkach konieczna jest interwencja lekarska.

Chociaż kolka nerkowa wiąże się z obecnością kamieni, nie każda osoba z kamicą nerkową doświadczy jej. Jednocześnie schorzenie to bywa niekiedy pierwszym symptomem kamicy nerkowej1.

Inne możliwe bezpośrednie przyczyny kolki nerkowej:

  • kamienie znajdujące się w kielichach lub w miedniczce nerkowej,
  • skrzep krwi będący wynikiem krwawienia z nerki lub z dróg moczowych (np. w przebiegu nowotworu)2.

Mężczyźni częściej cierpią z powodu kolki nerkowej niż kobiety.

Kolka nerkowa

Pośrednie przyczyny kolki nerkowej

Wśród przyczyn powstawania kamieni nerkowych warto wymienić nieprawidłowe nawyki żywieniowe oraz siedzący tryb życia. Również zbyt ograniczona podaż płynów i odsuwanie w czasie wizyt w toalecie mogą przyczynić się do powstawania kamieni nerkowych i zwiększać ryzyko wystąpienia kolki. 2-2,5 l płynów dziennie to optymalna podaż. Inne przyczyny kolki nerkowej:

  • zbyt wysoki poziom wapnia we krwi, który może wynikać z wielu czynników, w tym przyjmowania zbyt dużych dawek witaminy D,
  • zwiększone wydalanie szczawianów wraz z moczem,
  • zwiększenie ilości kwasu moczowego w oddawanym moczu,
  • zakażenia bakteryjne, w tym mikroorganizmami z rodzin Proteus i Klebsiella,
  • nadmiar cytrynianu w moczu, który jest bezpośrednio związany z podniesionym poziomem wodorowęglanów we krwi.

Jak dużym problemem są kamienie nerkowe?

Szacuje się, że 5-15% ogólnoświatowej populacji na jakimś etapie życia doświadczy kamieni nerkowych3. Zwykle będą to pojedyncze kamienie, jednak zdarzają się przypadki, kiedy lekarze muszą usuwać nawet kilkaset takich złogów, a zgodnie z ustaleniami Księgi Rekordów Guinessa największą ich liczbą wydobytą operacyjnie z jednej osoby było ponad 170 tys. kamieni!4

Objawy kolki nerkowej

  • nagły silny ból w okolicy lędźwiowej, który może promieniować do krocza,
  • nudności i wymioty,
  • krwiomocz,
  • niespokojne zachowanie chorego, który może wić się i miotać po łóżku szukając najlepszego ułożenia ciała i ulgi w bólu1,
  • uczucie silnego parcia na pęcherz.

Ból odrywa ważną rolę w rozpoznaniu kolki nerkowej. Jest on umiejscowiony jednostronnie (tj. kolka nerkowa lewostronna lub prawostronna), ale może z czasem zmieniać położenie wraz z przesuwaniem się kamienia nerkowego w dół moczowodu. Ostry ból, porównywany siłą z bólami porodowymi, trwa zwykle ok. 30 minut, po czym ulega złagodnieniu, by następnie powrócić, kiedy kamień się przemieści. Ból ustępuje całkowicie po wpadnięciu kamienia do pęcherza moczowego2. Nie oznacza to jednak wyleczenia: kamień będzie jeszcze z moczem opuszczać pęcherz, powodując kolejne cierpienie.

Kolka nerkowa – diagnostyka

Lekarz może skierować pacjenta z podejrzeniem kolki nerkowej na któreś z poniższych badań:

  • morfologia krwi lub sama leukocytoza,
  • badanie moczu metodą paskową,
  • stężenie kreatyniny i kwasu moczowego w surowicy krwi,
  • stężenie białka CRP,
  • poziom elektrolitów (u pacjentów wymiotujących),
  • posiew moczu (u pacjentów z gorączką lub z obecnością azotynów w moczu).

Inne badania, na które może skierować lekarz to ultrasonografia (USG), tomografia komputerowa (TK) bez kontrastu lub w niektórych przypadkach rezonans magnetyczny (MRI)2.

Postępowanie przedlekarskie w kolce nerkowej

Na leczenie kolki nerkowej w domu mogą sobie pozwolić tylko pacjenci z nawracającym problemem, u których rozpoznano przyczynę kolki nerkowej. Polega ono głównie na przyjmowaniu leków przeciwbólowych, np. paracetamolu, jednak w dawce nieprzekraczającej 4000 mg na dobę. Dobrym rozwiązaniem jest przyłożenie termoforu z ciepłą wodą do bolącego miejsca lub wzięcie cieplej kąpieli5.

Mimo że przyjmowanie dużych ilości płynów korzystnie wpływa na pracę nerek, nie należy zwiększać ich podaży w przypadku ataku kolki nerkowej, ponieważ mogą one zwiększyć ciśnienie w moczowodzie i wywołać dodatkowe problemy2. Zdaniem innych specjalistów należy właśnie zwiększyć podaż nawet do 4 l na dobę5. Dlatego mimo wszystko należy udać się do lekarza, który między innymi sprawdzi, czy nic nie stoi na przeszkodzie w wydaleniu kamieni nerkowych i zaleci optymalne przyjmowanie płynów w przebiegu kolki nerkowej.

Kobieta trzymająca się za plecy

Jak leczyć kolkę nerkową?

Leczenie kolki nerkowej to przede wszystkim łagodzenie towarzyszącego jej bólu. Jeżeli kamień nerkowy ma średnicę nie większą niż 5 mm, pacjent sam musi go wydalić ("urodzić"). Przy kamieniach o średnicy przekraczającej 5 mm konieczna jest interwencja chirurgiczna w postaci zabiegu nieinwazyjnego lub tradycyjnej operacji. Jednak zdarzają się przypadki wydalenia własnymi siłami kamieni nerkowych nawet o średnicy 10 mm.

A zatem, choremu przepisuje się w pierwszej kolejności leki przeciwbólowe z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ). Leki te zmniejszają napięcie w moczowodach i obniżają filtrację w nerkach redukując tym samym ciśnienie w miedniczce nerkowej. Lekarz może przepisać:

  • diklofenak w czopkach lub domięśniowo,
  • ketoprofen domięśniowo,
  • pyralginę domięśniowo lub dożylnie, po wcześniejszym rozcieńczeniu w wybranym roztworze.

Kolejne dawki mogą być przyjmowane doustnie, o ile lekarz wyrazi na to zgodę. Opioidy są dedykowane do leczenia pacjentów ze zmniejszoną aktywnością nerek. W niektórych przypadkach stosuje się terapie kombinowaną opioidami i NLPZ.

Hospitalizowani pacjenci podlegają nawadnianiu pozajelitowemu, które przyspiesza wydalenie kamienia. To ważne, żeby chory oddawał każdy mocz do zbiornika, ponieważ ułatwia to złapanie kamienia i zbadanie jego składu.

W "urodzeniu" kamieni nerkowych pomagają leki spazmolityczne, antagoniści wapnia i adrenolityki. W niektórych przypadkach pacjentom podaje się substancje rozpuszczające złogi (kamienie), nie działają one jednak na każdy ich rodzaj, dlatego właśnie tak ważne jest przechwycenie kamieni i analiza ich składu2.

Trudno powiedzieć, po ilu dniach przechodzi kolka nerkowa. Zdarza się, że jej objawy ustępują już po 1- 2 dniach. Jeżeli jednak utrzymują się dłużej, koniecznie należy zwrócić się o pomoc do lekarza. Natychmiastowa pomoc jest konieczna, jeżeli pojawi się krwiomocz, gorączka, zmniejszenie ilości oddawanego moczu lub inne niepokojące objawy2.

Woda na liściu

Kolka nerkowa – zapobieganie

U pacjentów z nawrotową kolką nerkową stosuje się zalecenia dedykowane konkretnemu typowi kamieni nerkowych. Jeżeli zaś jest to pierwszy przypadek pojawienia się złogów, chory powinien przestrzegać ogólnych zaleceń profilaktycznych:

  • pić dużo płynów: ponad 2,5 l,
  • unikać soków jabłkowego, grejpfrutowego i pomidorowego - zamiast tego pić sok pomarańczowy,
  • ograniczyć spożycie soli kuchennej,
  • jeść mniej białka zwierzęcego, szczególnie mięsa, ale też ryb,
  • zwiększyć podaż warzyw (podnoszą one pH moczu, co zapobiega powstawaniu kamieni),
  • uwzględnić spożycie nabiału - jest on źródłem wapnia, który zmniejsza wchłanianie szczawianów, będących jedną z substancji tworzących kamienie nerkowe.

Oprócz specjalnych zaleceń dla pacjentów z powtórnymi atakami kolki nerkowej, lekarz przepisze prawdopodobnie preparaty zapobiegające ponownemu powstawaniu kamieni nerkowych. Farmakoterapia jest długotrwała i niekiedy oznacza przyjmowanie leków do końca życia2,5.

Bibliografia
  • http://www.przeglad-urologiczny.pl/artykul.php?2341
  • https://podyplomie.pl/medycyna/29145,pierwsze-kroki-diagnostyczne-i-terapeutyczne-w-kolce-nerkowej
  • https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK431091/
  • https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/most-kidney-stones-removed-from-a-patient
  • https://www.mp.pl/pacjent/objawy/51914,kolka-nerkowa
Autor publikacji:
Julia Cember-Ogorzałek

"Uwielbiam dowiadywać się nowych rzeczy i uważam, że każdy człowiek ma ciekawą historię do opowiedzenia. Kiedy akurat nie piszę, spędzam czas z dzieckiem i świnkami morskimi, organizuję wirtualne bazarki na rzecz zwierząt lub wystawiam moje małżeństwo na próbę podczas sesji Monopoly." 

Zobacz więcej artykułów tego eksperta
Wczytaj więcej
Nasze magazyny