Nasze magazyny
Roślina pochodzi z Azji Mniejszej i rejonów Kaukazu, a uprawiano ją już w starożytności. Grecy uważali orzechy za pokarm bogów, a Rzymianie przypisywali im działanie wzmacniające siły życiowe i płodność. W średniowieczu wierzono, że kształt orzecha, przypominający ludzki mózg, świadczy o jego dobroczynnym wpływie na pamięć i koncentrację.
W tradycji ludowej stosowano go przy bólach głowy, zaburzeniach snu i problemach żołądkowych. Mało kto wie, że należy do nibypestkowców, czyli jego owoc zawiera jadalne nasiono. Zewnętrzna, zielona okrywa jest częścią owocu, a dopiero po jej odpadnięciu ukazuje się twarda skorupa, wewnątrz której znajduje się właściwe jadalne nasiono.
Orzechy włoskie wyróżniają się wyjątkowym profilem odżywczym, który czyni je jednymi z najcenniejszych darów natury. Choć są wysokokaloryczne, to dostarczają zdrowych tłuszczów, białka i wielu mikroelementów, dzięki czemu stanowią jeden z najlepszych naturalnych produktów dla zdrowia człowieka.
Regularne spożywanie orzechów włoskich wspiera profilaktykę chorób cywilizacyjnych, takich jak miażdżyca, cukrzyca czy otyłość, poprawia nastrój, koncentrację, ogólną kondycję psychiczną, fizyczną i funkcje poznawcze1.
Właściwości zdrowotne orzecha włoskiego
Wsparcie pracy mózgu
Te nibypestkowce obfitują w kwasy tłuszczowe omega-3, które są budulcem błon komórkowych neuronów i wspierają prawidłowe przewodnictwo nerwowe. Dzięki temu regularne spożywanie orzechów sprzyja lepszej koncentracji, szybszemu uczeniu się i sprawniejszej pamięci2.
Badania naukowe wskazują, że dieta bogata w orzechy włoskie może zmniejszać ryzyko rozwoju chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroby Alzheimera i Parkinsona, ponieważ poprawia przepływ krwi w mózgu i wspiera procesy neuroplastyczności.
Obecna w orzechach witamina E chroni neurony przed uszkodzeniami oksydacyjnymi, a polifenole neutralizują wolne rodniki, które przyspieszają starzenie się układu nerwowego. Magnez, cynk i witaminy z grupy B dodatkowo wspierają produkcję neuroprzekaźników, co przekłada się na lepszy nastrój, redukcję stresu i ogólną sprawność umysłową.
Ochrona serca i naczyń krwionośnych
Zawarte w nich kwasy tłuszczowe omega-3 i omega-6 wpływają na elastyczność naczyń krwionośnych, obniżają poziom trójglicerydów we krwi i zmniejszają procesy zapalne3. Arginina, aminokwas obecny w dużych ilościach w orzechach, jest prekursorem tlenku azotu – związku, który rozszerza naczynia krwionośne, poprawiając krążenie i regulując ciśnienie.
Fitosterole i błonnik wspierają obniżanie stężenia „złego” cholesterolu LDL, jednocześnie sprzyjając podwyższeniu frakcji HDL, uważanej za ochronną dla serca4. Bogactwo przeciwutleniaczy, m.in. polifenoli, kwasu elagowego i melatoniny, chroni lipidy przed utlenianiem, co ogranicza ryzyko tworzenia się blaszek miażdżycowych.
Regularne spożywanie orzechów włoskich może więc znacząco obniżać ryzyko zawału, udaru czy nadciśnienia. Potas i magnez wspierają prawidłowy rytm serca i zapobiegają skurczom mięśni.
Działanie przeciwnowotworowe
Orzech włoski obfituje w polifenole, melatoninę i kwas elagowy, czyli związki o silnym działaniu antyoksydacyjnym i antyproliferacyjnym. Mogą one hamować rozwój komórek nowotworowych oraz wspierać naturalne mechanizmy obronne organizmu. Regularne spożycie orzechów powiązano z niższym ryzykiem raka jelita grubego, prostaty i piersi5.
Dodatkowo wykazują działanie przeciwzapalne i modulują sygnały komórkowe, które mogą ograniczać wzrost nowotworów i wspierać ich eliminację przez układ odpornościowy6.
Korzyści dla układu pokarmowego
Obecny w orzechach błonnik pokarmowy reguluje perystaltykę jelit, zapobiega zaparciom i wspiera oczyszczanie organizmu z toksyn. Zawarte w nich związki bioaktywne sprzyjają rozwojowi korzystnej mikroflory jelitowej, co przekłada się na lepsze wchłanianie składników odżywczych i silniejszą odporność.
Pozytywnie wpływają na funkcjonowanie jelit, zwiększając liczebność korzystnych bakterii, takich jak Faecalibacterium i Roseburia, które produkują kwas masłowy oraz obniżają poziom prozapalnych kwasów żółciowych7. Tradycyjnie napar z liści orzecha włoskiego stosowano przy biegunkach, niestrawności i problemach żołądkowych, wykorzystując jego działanie przeciwzapalne i antybakteryjne.
Zdrowe kości i skóra
Nasiona rośliny dostarczają minerałów ważnych dla mocnych kości i zębów. Witamina E działa odmładzająco, chroni skórę przed starzeniem, a nienasycone kwasy tłuszczowe wspierają jej nawilżenie i elastyczność.
Olej z orzechów włoskich, bogaty w nienasycone kwasy tłuszczowe, witaminę E oraz polifenole, nawilża, regeneruje. Wykazuje również właściwości antybakteryjne i przeciwzapalne, co może wspierać leczenie stanów zapalnych skóry oraz wspomagać proces gojenia ran8.
Regularne spożywanie orzechów wspiera produkcję kolagenu i elastyny, co wpływa na jędrność skóry, a także może chronić kości przed utratą gęstości i zmniejszać ryzyko osteoporozy w starszym wieku. Dodatkowo przeciwutleniacze zawarte w orzechach pomagają zwalczać wolne rodniki, spowalniając procesy starzenia zarówno skóry, jak i tkanek kostnych.
Wsparcie dla osób odchudzających się i diabetyków
Choć orzechy włoskie są kaloryczne (ok. 650 kcal/100 g), zawierają zdrowe tłuszcze i białko, które zapewniają długie uczucie sytości. Spożycie orzechów włoskich przed posiłkiem zwiększa uczucie sytości i zmniejsza spożycie kalorii podczas kolejnego posiłku, co może wspierać odchudzanie9. Pomaga również stabilizować poziom glukozy we krwi, łagodząc wahania energii po jedzeniu.
Spożywane w rozsądnych ilościach sprzyjają kontroli masy ciała, a błonnik spowalnia wchłanianie glukozy i poprawia wrażliwość insulinową, dlatego te nibypestkowce mogą być cennym elementem diety osób z cukrzycą typu 2.
Zastosowanie orzecha włoskiego
Nalewka na trawienie
Kilkanaście zielonych orzechów włoskich przekrój na ćwiartki i umieść w dużym słoju. Dodaj laskę cynamonu i kilka goździków dla aromatu, zalej 500 ml spirytusu 70%, tak aby całkowicie przykrył orzechy. Słoik szczelnie zamknij i odstaw w ciemne miejsce na 4-6 tygodni, od czasu do czasu delikatnie wstrząsając.
Po tym czasie przygotuj syrop z wody i cukru, ostudź go, a następnie przecedź nalewkę przez gazę, połącz z syropem, przelej do butelek i odstaw jeszcze na 1-2 tygodni. Spożywaj 1-2 łyżeczek po ciężkim posiłku. Wspiera trawienie, działa lekko rozgrzewająco i ma właściwości antybakteryjne.
1. Olej na włosy
Wmasuj kilka kropel oleju z orzechów włoskich w skórę głowy i włosy, pozostaw na godzinę, a następnie umyj. Zabieg wzmacnia cebulki i nadaje włosom połysk.
2. Napar na biegunkę
Łyżkę suszonych liści orzecha zalej szklanką wrzątku i odstaw na 15 minut. Pij 1-2 razy dziennie przy problemach jelitowych.
3. Orzechowy peeling do ciała
Zmielone orzechy wymieszaj z oliwą z oliwek i odrobiną brązowego cukru. Masuj ciało okrężnymi ruchami podczas kąpieli, aby usunąć martwy naskórek i poprawić krążenie. Regularne stosowanie wspomaga wygładzenie skóry i jej nawilżenie.
4. Orzechowe pesto z bazylią
Pół szklanki orzechów włoskich zmiksuj z bazylią, czosnkiem, oliwą z oliwek i odrobiną parmezanu. Taki aromatyczny sos można podawać do makaronu, jako dodatek do pieczonych warzyw lub smarowidło do pieczywa.
5. Sałatka orzechowa z burakiem i kozim serem
Upraż szklankę orzechów włoskich na suchej patelni. 2 buraki ugotuj lub upiecz do miękkości, a następnie pokrój w kostkę. W dużej misce połącz buraki z garścią rukoli, plasterkami koziego sera i uprażonymi orzechami. Całość skrop oliwą z oliwek, dodaj szczyptę soli, pieprzu i odrobinę miodu.
- Występowanie: pochodzi z Azji Mniejszej i Kaukazu, obecnie uprawiany w Europie, Azji i Ameryce Północnej.
- Surowiec: liście, kora, łupiny, owoc (Juglandis folia, cortex, tegumenta, fructus).
- Uprawa: najlepiej rośnie na glebach żyznych, ciepłych, zasobnych w próchnicę i wapń, na dobrze nasłonecznionym stanowisku. Drzewo długowieczne – może żyć nawet kilkaset lat.
- Ważne: ze względu na wysoką kaloryczność należy spożywać umiarkowane ilości. U osób uczulonych może wywoływać silne reakcje alergiczne. Zielone łupiny barwią skórę na brązowo, dlatego dawniej używano ich jako naturalnego barwnika.
- 1. Ann Med. 2021 Jun 16;53(1):972-98
- 2. Dement Geriatr Cogn Disord. 2006;21(2):88-96
- 3. Prog Cardiovasc Dis. 2018 May-Jun;61(1):33-7
- 4. Metabolism. 2014 Mar;63(3):382-91
- 5. J Nutr. 2014 Feb 5;144(4): 555S-60S
- 6. Crit Rev Food Sci Nutr. 2017 Nov 2;57(16):3373-83
- 7. J Nutr. 2018 Jun 1;148(6):861-7
- 8. Cosmetics 2024, 11(5), 163
- 9. J Med Food. 2022 Jan 13;25(1):89-96
