Nie tylko kawa. Oto napoje, które mogą poprawić koncentrację i dodać energii

Zdrowe zakupy

Suplementy diety

Andrographis ParActin®

Suplementy diety

Ashwagandha KSM-66 BIO

Suplementy diety

AstaZine® Astaksantyna

Suplementy diety

Koenzym Q10

Suplementy diety

Kolagen UC-II®

Suplementy diety

Kurkuma BCM-95®

Suplementy diety

Żeńszeń fermentowany GS15-4®

Kawa jest jednym z najpopularniejszych napojów na świecie i od wieków ceniona jest za swoje właściwości pobudzające. Historia kawy sięga IX w. W Etiopii spożywano ją w formie nieprzetworzonej, a po odkryciu procesu palenia w XIV w. kawa zdobyła popularność na całym Półwyspie Arabskim. W połowie XVI w. napój dotarł do Stambułu, który stał się nieoficjalną stolicą kawy i miejscem pierwszych kawiarni. Do Europy zawitała w XVII w. za sprawą Imperium Osmańskiego. Pierwsza kawiarnia powstała ok. 1650 r. w Oksfordzie.

Najważniejszym składnikiem aktywnym małej czarnej jest kofeina, która stymuluje układ nerwowy, poprawia koncentrację i zmniejsza uczucie zmęczenia. Napar z ziaren kawowca zawiera również liczne związki bioaktywne, w tym polifenole o działaniu antyoksydacyjnym, a także niewielkie ilości witamin z grupy B oraz minerałów, takich jak magnez czy potas.

Badania wskazują, że umiarkowane spożycie kawy może wiązać się ze zmniejszoną śmiertelnością i niższym ryzykiem poważnych chorób, takich jak choroby sercowo-naczyniowe, cukrzyca, udar, choroby układu oddechowego, pogorszenie funkcji poznawczych. Jednocześnie nadmiar kofeiny u niektórych osób może powodować rozdrażnienie, kołatanie serca, problemy ze snem lub nasilać dolegliwości żołądkowe. Dlatego warto znać także inne napoje, które mogą urozmaicić codzienny rytuał i w naturalny sposób wspierać energię oraz koncentrację.

Yerba mate

To tradycyjny napój pochodzący z Ameryki Południowej, przygotowywany z suszonych liści i młodych gałązek ostrokrzewu paragwajskiego (Ilex paraguariensis). Ma charakterystyczny, lekko gorzkawy smak i naturalnie zawiera kofeinę, która pobudza centralny układ nerwowy oraz poprawia czujność i koncentrację podobnie jak kawa, choć działa łagodniej i stabilniej. Liście yerba mate są także bogate w polifenole – naturalne przeciwutleniacze, takie jak kwasy chlorogenowe i inne związki fenolowe, które chronią komórki przed stresem oksydacyjnym oraz wspierają metabolizm.

Napar z yerba mate dostarcza także minerałów (np. magnezu, żelaza i cynku), a zawarte w nim substancje bioaktywne mogą mieć potencjalne działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne. Picie tego napoju wiąże się z korzystnymi efektami metabolicznymi, takimi jak poprawa profilu lipidowego krwi, działanie przeciwzapalne oraz wsparcie kontroli metabolizmu.

W jednym z badań wykazano, że regularne picie yerba mate przez 8 tygodni może obniżać ciśnienie krwi i stężenie LDL-cholesterolu, co może mieć znaczenie dla zdrowia sercowo-naczyniowego. Ponieważ yerba mate zawiera kofeinę, osoby wrażliwe na ten alkaloid mogą doświadczać podobnych efektów ubocznych jak po kawie, np. nerwowości czy trudności ze snem.

Matcha

Jest to zielona herbata w formie drobnego proszku z Camellia sinensis, pochodząca z Japonii, gdzie od wieków stosowana jest w ceremonii herbacianej. W przeciwieństwie do zwykłej zielonej herbaty, liście do matchy są cieniowane przed zbiorem, co zwiększa zawartość chlorofilu, L-teaniny i innych związków bioaktywnych.

Napar z matchy ma intensywny, lekko trawiasty smak i dostarcza kofeiny, ale dzięki obecności L-teaniny, czyli aminokwasu o działaniu relaksującym, pobudzenie jest często opisywane jako bardziej stabilne i bez skoków energii oraz nerwowości, które czasami towarzyszą kawie.

Jest również bogata w katechiny, zwłaszcza epigalokatechinę galusan (EGCG) – związek o silnych właściwościach przeciwutleniających. Mogą wspierać metabolizm, kontrolę masy ciała, zdrowie układu krążenia oraz regulację glukozy, choć efekty te zależą od dawki, sposobu przygotowania i stylu życia. L-teanina działa także w synergii z kofeiną, co może poprawiać uwagę i pamięć bez nadmiernej stymulacji. Ponadto dostarcza witamin A, C, E, K i minerałów. 

Regularne spożywanie matchy może poprawić percepcję emocjonalną i jakość snu, a włączenie jej do codziennej diety może stanowić skuteczną formę poprawy funkcji poznawczych i zapobiegania demencji. Dzięki formie proszku pijemy cały liść, co oznacza wyższą koncentrację związków aktywnych niż w przypadku zwykłych naparów herbacianych. Jednak osoby wrażliwe na kofeinę powinny dawkować napój ostrożnie.

Kawa z cykorii

To jedna z najczęściej stosowanych alternatyw dla tradycyjnej kawy. Przygotowuje się ją z prażonego i mielonego korzenia cykorii (Cichorium intybus), który po zaparzeniu daje głęboki, lekko gorzkawy smak przypominający kawę, ale bez kofeiny. Dzięki temu jest to idealna propozycja dla osób, które chcą cieszyć się bogatym aromatem i kawową nutą bez typowych efektów ubocznych, takich jak nerwowość czy zaburzenia snu.

Korzeń cykorii jest również cennym źródłem inuliny, naturalnego prebiotyku, który sprzyja rozwojowi korzystnej mikrobioty jelitowej i może wspierać trawienie oraz regulację poziomu glukozy we krwi. Badania wskazują, że inulina może wpływać na poprawę wrażliwości insulinowej i wspierać zdrową masę ciała.

Ponadto zawiera polifenole i inne związki bioaktywne o działaniu antyoksydacyjnym, co może wspierać ochronę komórek przed stresem oksydacyjnym i stanami zapalnymi. Napar z cykorii nie dostarcza kofeiny, co czyni go łagodnym wyborem nawet dla osób z nadwrażliwością na stymulanty lub tych, którzy chcą pić „drugą filiżankę” wieczorem bez ryzyka zaburzeń snu.

Kombucha

Jest to fermentowany napój z herbaty, zwykle zielonej lub czarnej, przygotowywany przy użyciu symbiotycznej kultury bakterii i drożdży (SCOBY). Proces fermentacji przekształca cukry z herbaty w kwasy organiczne, probiotyczne bakterie, enzymy i niewielkie ilości etanolu, co nadaje napojowi lekko kwaśny, musujący smak. Dla wielu osób kombucha stanowi interesującą alternatywę dla kawy, ponieważ jest orzeźwiająca i może wspierać samopoczucie bez bezpośredniego pobudzania kofeinowego, choć zawartość kofeiny zależy od użytej herbaty bazowej.

Badania naukowe wskazują, że może wpływać korzystnie na równowagę mikrobioty jelitowej, dzięki obecności probiotyków i metabolitów fermentacji, co z kolei może wspierać układ trawienny i funkcje odpornościowe organizmu. W badaniach obserwowano także potencjalne działanie przeciwutleniające i detoksykacyjne, związane z obecnością polifenoli z herbaty oraz kwasów organicznych powstających w trakcie fermentacji.

Regularne spożywanie kombuchy może mieć pozytywny wpływ na profil lipidowy i metabolizm glukozy, działanie antyoksydacyjne, hepatoprotekcyjne, przeciwnowotworowe, a także być pomocne w leczeniu problemów żołądkowo-jelitowych, wrzodów żołądka, otyłości oraz zdrowia skóry.

Osoby z wrażliwym układem pokarmowym, kobiety w ciąży oraz osoby z obniżoną odpornością powinny zachować ostrożność, ponieważ produkt fermentowany może czasem zawierać drobnoustroje lub niewielkie ilości alkoholu.

Guarana

Nasiona Paullinia cupana od wieków stosowane są przez rdzennych mieszkańców Amazonii jako naturalny stymulant. Zawierają wysoką koncentrację kofeiny, nawet 2-3 razy więcej niż ziarna kawy, a także inne związki aktywne, takie jak teobromina i teofilina, które działają pobudzająco na ośrodkowy układ nerwowy. Dzięki temu napoje lub suplementy z guarany mogą poprawiać czujność, koncentrację i wydolność fizyczną oraz zmniejszać zmęczenie. Działanie to jest mocniejsze niż po filiżance kawy i powinno być stosowane z rozwagą.

Badania wskazują, że guarana może pozytywnie wpływać na funkcje poznawcze, poprawiając uwagę, pamięć roboczą i czas reakcji u zdrowych osób dorosłych. Potencjalne mechanizmy obejmują zwiększoną aktywność neuroprzekaźników oraz stymulację układu adrenergicznego typową dla kofeiny i alkaloidów purynowych.

Niektóre badania sugerują również, że guarana może wpływać na termogenezę i metabolizm tłuszczów. Ze względu na wysoką zawartość kofeiny może powodować efekty uboczne typowe dla stymulantów, takie jak przyspieszone tętno, nerwowość czy problemy ze snem, szczególnie przy większych dawkach.

Kakao

Surowe lub ceremonialne kakao pochodzi z minimalnie przetworzonych ziaren kakaowca (Theobroma cacao) i charakteryzuje się intensywnym, głębokim smakiem oraz bogactwem związków bioaktywnych. W przeciwieństwie do wielu komercyjnych napojów kakaowych zawiera więcej flawanoli i polifenoli, silnych antyoksydantów, które mogą wspierać zdrowie sercowo-naczyniowe poprzez poprawę elastyczności naczyń krwionośnych i obniżenie ciśnienia krwi.

Dostarcza teobrominy – łagodnego stymulanta, który działa dłużej i łagodniej niż kofeina, wspierając uczucie energii bez gwałtownego pobudzenia. Może korzystnie wpływać na funkcje poznawcze oraz nastrój, między innymi poprzez modulację przepływu krwi w mózgu i interakcje z neuroprzekaźnikami szczęścia, jak serotonina czy dopamina.

Dostarcza też magnezu i żelaza, mikroelementów ważnych dla metabolizmu i układu nerwowego. Osoby wrażliwe na stymulanty mogą odczuwać pewne pobudzenie po kakao, choć łagodniejsze niż po kawie czy guaranie.

Kawa zbożowa

Powstaje z prażonych ziaren jęczmienia, żyta lub orkiszu, czasem z dodatkiem korzenia cykorii czy buraka cukrowego. Po zaparzeniu ma lekko słodkawy, prażony smak, który przypomina kawę, ale nie zawiera kofeiny, dzięki czemu można ją pić o każdej porze dnia.

Napój jest niskokalorycznym źródłem błonnika, minerałów (m.in. magnezu, potasu) oraz związków fenolowych i przeciwutleniaczy, które pomagają neutralizować wolne rodniki i mogą wspierać zdrowie komórek oraz układu krążenia.

Zawarte w ziarnach prebiotyki sprzyjają rozwojowi korzystnych bakterii jelitowych, co może pozytywnie wpływać na odporność i metabolizm. Regularne picie kawy zbożowej może wspierać trawienie i mikrobiotę jelitową. Napój ten jest także łagodny dla żołądka, dlatego polecany jest osobom z nadwrażliwością na kofeinę lub mających problemy trawienne.