Od niedoczynności tarczycy do chorób serca

Nadciśnienie, zaburzenia rytmu serca czy pogorszenie tolerancji wysiłku mogą oznaczać chorobę Hashimoto lub niedoczynność tarczycy.

Nie każdy kardiolog powie Ci, że być może wcale nie cierpisz na zaburzenia układu krążenia, a pojawiające się u Ciebie objawy tak naprawdę są efektem nieprawidłowej pracy tarczycy. Jak to możliwe? Hormony tego gruczołu stymulują kurczliwość i pracę mięśnia sercowego, m.in. poprzez zwiększenie objętości wewnątrznaczyniowej i modulowanie układu współczulnego (część układu nerwowego odpowiedzialna za mobilizację organizmu). Jeśli cierpisz na chorobę Hashimoto - zapalenie gruczołu będące najczęstszą przyczyną pierwotnej jego niedoczynności - mogą pojawiać się u Ciebie nadciśnienie tętnicze, niewydolność krążenia, zaburzenia metabolizmu cholesterolu i rytmu pracy serca, a nawet miażdżyca.

Na co jeszcze zwrócić uwagę?

Problemy z tarczycą mogą dawać szereg niecharakterystycznych objawów ze strony różnych układów - nie tylko sercowo-naczyniowego. Przy niedoczynności do najczęstszych symptomów należą:

  • ospałość i uczucie zmęczenia,
  • depresja i złe samopoczucie,
  • obniżenie koncentracji i zaburzenia pamięci,
  • chrypka i zmatowienie głosu, spłycenie oddechu,
  • łamliwość włosów i paznokci,
  • bladość i szorstkość skóry,
  • obrzęki podskórne (najczęściej w okolicy dłoni i powiek),
  • spowolnienie perystaltyki jelit (zaparcia),
  • przyrost wagi,
  • zaburzenia miesiączkowania,
  • osłabienie siły mięśniowej i zmysłów (głównie słuchu).

Z kolei o nadczynności gruczołu mogą świadczyć:

  • nasilona potliwość,
  • obrzęki i czerwone plamy na podudziach,
  • sztywne i rzadkie włosy,
  • duszności nawet po lekkim wysiłku,
  • nasilenie objawów astmy lub chorób płuc,
  • zwiększenie apetytu - zwłaszcza na wysokoenergetyczne produkty,
  • biegunki i niecharakterystyczne bóle brzucha,
  • nieregularny cykl miesiączkowy,
  • nadmierna drażliwość, nerwowość, bezsenność,
  • drżenie rąk i osłabienie mięśni nóg,
  • łzawienie lub pieczenie oczu,
  • światłowstręt.

Nietypowe połączenia

Hormony tarczycy kontrolują funkcje życiowe praktycznie całego organizmu, w tym procesy homeostazy (równowagi) i prawidłową czynność układu sercowo-naczyniowego1.

W badaniach epidemiologicznych potwierdzono, że u osób z autoimmunizacyjnymi chorobami tarczycy (jak Hashimoto lub Gravesa-Basedowa) rośnie prawdopodobieństwo występowania schorzeń układu sercowo-naczyniowego, a nawet stosunkowo nieduże wahania stężenia hormonów tego gruczołu mogą oddziaływać na pracę mięśnia sercowego i prowadzić do patologicznych zmian w jego obrębie2.

To zwiększone ryzyko nieprawidłowego funkcjonowania układu krążenia wynika ze skumulowanych procesów: zarówno samych zaburzeń hormonalnych, jak i cytotoksycznego działania autoprzeciwciał.

Toczący się w tych schorzeniach proces autoimmunizacji i związany z nim stan zapalny nie tylko powodują nieprawidłową odpowiedź układu odpornościowego (co staje się przyczyną niedoczynności lub nadczynności tarczycy), ale również determinują zaburzenia czynności mięśnia sercowego. W efekcie niedoczynność może być przyczyną częstoskurczów i migotania komór, a nawet groźnych dla życia zaburzeń rymu pracy serca3.

Hashimoto należy też do czynników powodujących zapalenie mięśnia sercowego, czyli stan zapalny objawiający się przede wszystkim kłującym bólem w klatce piersiowej i kołataniem serca4. Czasem prowadzi ono do niewydolności, a nawet nagłego zgonu.

Śmiertelne zagrożenie

Dużo rzadziej mówi się o tym, że niedoczynność tarczycy może być przyczyną nabytego zespołu wydłużonego QT. To rodzaj komorowego zaburzenia serca, któremu towarzyszy częstoskurcz typu torsade de pointes będący przyczyną omdleń i nagłej śmierci u zdrowych, młodych osób5.

Jego objawy pojawiają się najczęściej pod wpływem wysiłku fizycznego lub silnego stresu. Znane są przypadki napadowych, zagrażających życiu częstoskurczów spowodowanych wydłużeniem odstępu QT w przebiegu niedoczynności tarczycy6.

Okazuje się, że prawidłowa kurczliwość mięśnia sercowego zależy m.in. od aktywności trijodotyroniny (T3) - hormonu tarczycy, który pobudza syntezę białek odpowiedzialnych za szybki skurcz mięśnia sercowego7. Głęboka niedoczynność tarczycy, a w konsekwencji obniżenie ekspresji T3 w komórkach serca, czyli kardiomiocytach, może powodować pogorszenie jego kurczliwości, zwolnienie częstości pracy i szybkości przewodzenia bodźców.

Staje się to przyczyną bradykardii (stan, w którym częstość akcji serca wynosi poniżej 60 razy na min) i wydłużenia odstępu QT, a w konsekwencji - groźnych dla życia zaburzeń rytmu serca, w tym właśnie częstoskurczu typu torsade de pointes.

Wszechstronne hormony

Trijodotyronina (T3) po przeniknięciu przez błonę komórkową łączy się z licznymi białkami obecnymi w mitochondriach i reguluje ich syntezę. Działanie tego hormonu ujawnia się praktycznie we wszystkich organach, stąd objawy nieprawidłowego stężenia T3 mogą być bardzo różne (patrz ramka).

To trijodotyronina reguluje aktywność kanałów sodowych, potasowych i wapniowych, kontroluje czynność pompy sodowo-potasowej (enzymu odpowiedzialnego za transport sodu i potasu), powoduje wzmożone wytwarzanie enzymów odpowiedzialnych za metabolizm węglowodanów i tłuszczów, a nawet uczestniczy w regulacji stężenia cholesterolu, wpływając na odpowiednie receptory wątrobowe8.

Co więcej, prawidłowe stężenie hormonów tarczycy odgrywa ważną rolę w procesach rozwoju i dojrzewania organizmu, a ich niedobór w okresie niemowlęcym prowadzi do nieodwracalnych zmian w mózgu i niedorozwoju umysłowego.

Wracając do układu sercowo-naczyniowego, przy niedoczynności tarczycy dochodzi do upośledzenia procesów rozkładu trójglicerydów i obniżenia stężenia wolnych kwasów tłuszczowych w krwiobiegu. Większość tkanek potrzebuje ich jako źródła energetycznego. Dodatkowo rośnie stężenie cholesterolu całkowitego, trójglicerydów i homocysteiny.

Nadczynność równie szkodliwa dla serca

Także nadmierna produkcja hormonów tarczycy odbija się na funkcjonowaniu układu krążenia. W przebiegu jej nadczynności dochodzi m.in. do poszerzenia lewej komory i nadciśnienia płucnego, które upośledzają czynność skurczową i rozkurczową serca1.

Pacjenci ze zdiagnozowaną nadczynnością najczęściej zmagają się z kołataniem serca, zwłaszcza w czasie wysiłku fizycznego. U osób, które wcześniej cierpiały na chorobę niedokrwienną serca, zwiększone zapotrzebowanie mięśnia sercowego na tlen nasila bóle dławicowe w klatce piersiowej. Dolegliwości te mogą jednak pojawiać się również u pacjentów bez wcześniejszych epizodów wieńcowych - zwłaszcza u kobiet.

Migotanie przedsionków występuje u ok. 10% chorych z nadczynnością tarczycy, ale u osób starszych odsetek ten jest większy i wynosi ok. 25-35%. W badaniu z udziałem ponad 40 tys. pacjentów z jawną nadczynnością tarczycy u 8,3% obserwowano migotanie przedsionków, a jego ryzyko rosło u mężczyzn, osób starszych oraz w przypadku współistnienia choroby niedokrwiennej serca, niewydolności serca i wady zastawkowej2. W nadczynności tarczycy trzykrotnie wzrasta też ryzyko utrwalenia się migotania przedsionków.

Również subkliniczna postać (niedająca objawów) nadczynności narządu powoduje wzrost częstości epizodów wieńcowych, niewydolności serca, migotania przedsionków i innych zdarzeń sercowo-naczyniowych3. Prawdopodobnie, zgodnie z metaanalizą obejmującą dane ponad 52 tys. pacjentów, wiąże się również z większą śmiertelnością w związku z tymi schorzeniami, zwłaszcza u pacjentów ze stężeniem TSH <0,1 mU/l (bez względu na wiek i płeć)4.

Nawet subkliniczna postać choroby (niedająca objawów, wykrywana na podstawie podwyższonego stężenia TSH i prawidłowych poziomów T3 i T4 w badaniach diagnostycznych) jest czynnikiem ryzyka miażdżycy i choroby niedokrwiennej serca. Co więcej, u osób poniżej 65. r.ż. zwiększa ryzyko zgonu z przyczyn sercowo-naczyniowych - w starszych grupach wiekowych nie stwierdzono jednak takiej zależności, a nieznaczne podwyższenie TSH po 80 r.ż. może być wręcz korzystne9.

Wątpliwe leczenie

Zależności między prawidłową pracą tarczycy a kondycją serca są jednak jeszcze większe, ponieważ ich choroby wpływają na skuteczność podawanych farmaceutyków.

Lekiem stosowanym standardowo w terapii niedoczynności jest lewotyroksyna (L-T4). Jednak w przypadku zwiększonego ryzyka sercowo-naczyniowego należy zaczynać od niewielkich dawek i zwiększać je stopniowo - mogą bowiem pojawiać się liczne efekty uboczne, np. bóle dławicowe i zaburzenia rytmu pracy serca. Innymi słowy, nie tylko sama niedoczynność gruczołu, ale i jej leczenie dają objawy ze strony układu sercowo-naczyniowego!

W przypadku subklinicznej postaci niedoczynności stosowanie lewotyroksyny zaleca się jedynie u pacjentów z TSH >10 mU/l. Przy mniejszych stężeniach (4,5-10 mU/l) w dużych badaniach klinicznych nie stwierdzono korzyści takiego leczenia.

W metaanalizie 12 badań klinicznych z udziałem pacjentów z subkliniczną niedoczynnością tarczycy nie wykazano również wpływu lewotyroksyny na stężenia cholesterolu i trójglicerydów10.

W innej analizie niewielkie korzyści ze stosowania leku odnotowano tylko u pacjentów z grupy wiekowej 40-70 lat: w ciągu prawie 8 lat obserwacji 4,2% z nich przebyło epizod choroby niedokrwiennej serca, podczas gdy w grupie nieleczonej było to 6,6%.

Podobnej zależności nie odnotowano jednak w grupie osób powyżej 70. r.ż., a co więcej - po leczeniu lewotyroksyną częściej pojawiały się u nich epizody migotania przedsionków11.

Z drugiej strony również pacjenci kardiologiczni powinni zwracać szczególną uwagę na kondycję tarczycy. Amiodaron - najczęściej stosowany lek antyarytmiczny - może wywoływać liczne skutki uboczne, w tym powodować nieprawidłową pracę tego gruczołu.

Po pierwsze, ma budowę chemiczną zbliżoną do trijodotyroniny i czasem zaburza metabolizm tego hormonu.

Po drugie - zawiera 75 mg jodu w 200 mg tabletce, której metabolizm dostarcza w ciągu doby ok. 6-8 mg jodu12. W efekcie u 2-15% pacjentów stosowanie amiodaronu prowadzi do nadczynności, a nawet u 20% do niedoczynności tarczycy.

Co prawda po odstawieniu leku zazwyczaj udaje się wyrównać pracę gruczołu, nie należy jednak lekceważyć tego potencjalnego skutku ubocznego.

Bibliografia

  1. Choroby Serca i Naczyń 2016; 13 (3): 214-221
  2. Choroby Serca i Naczyń 2017; 14 (1): 30-38
  3. Folia Cardiologica Excerpta 2007; 2: 255-258
  4. Kardiologia po Dyplomie 2014; 13 (5): 39-44
  5. Choroby Serca i Naczyń 2006; 3 (1): 41-46
  6. Acta Med Scand 1983; 213: 231-235; Kardiol Pol 2003; 58: 224-226
  7. Thyroid 2002; 12: 467-471
  8. JAMA 2004; 292: 2591-2599; Endocr Rev 2005; 26: 704-728
  9. J Clin Endocrinol Metab 2008; 93: 2998-2907; J Clin Endocrinol Metab 2004; 89: 3365-3370
  10. Cochrane Database Syst Rev 2007; 18(3): CD003419
  11. Arch Intern Med 2012; 172 (10): 811-817
  12. Postępy Nauk Medycznych 2012; 11: 882-888

 

Zobacz też:

Zobacz także

Osobowość borderline, czyli życie na pograniczu

Osobowość borderline, czyli życie na pograniczu

Skrajne wahania nastroju, wybuchy gniewu, dojmujące uczucie pustki, strach przed porzuceniem i zachowania autodestrukcyjne to codzienność osób z zaburzeniami osobowości z pogranicza.

Skrzyp polny nie tylko na włosy

Skrzyp polny nie tylko na włosy

Wzmacnia włosy, przyspiesza gojenie ran, działa moczopędnie i przeciwzapalnie - wszystkie te właściwości posiada niepozorny chwast z naszych pól i łąk.

Choroby - pamiątka z wakacji

Choroby - pamiątka z wakacji

Urlop w krajach egzotycznych to niezapomniany czas. Co robić, żeby z wakacji nie przywieźć nic oprócz miłych wspomnień?

Witaminy,  ale jakie? Na co zwrócić uwagę przy wyborze odpowiedniej dla siebie witaminy K2 i D3

Witaminy, ale jakie? Na co zwrócić uwagę przy wyborze odpowiedniej dla siebie witaminy K2 i D3

Na temat samych witamin D3 oraz K2, jak i ich połączenia, napisano już wiele artykułów naukowych, popularnonaukowych oraz przeprowadzono liczne badania potwierdzające ich pozytywny wpływ na zdrowie i funkcjonowanie człowieka. Nie ulega wątpliwości, że ich regularne stosowanie ma zbawienny wpływ na nasze zdrowie. Z tego powodu warto przyjrzeć się bliżej kluczowym czynnikom, które ułatwią podjęcie optymalnego dla siebie i swoich bliskich wyboru.

Bylica piołun: 6 mocnych stron

Bylica piołun: 6 mocnych stron

To pełne goryczy zioło wykorzystywano w rytuałach oczyszczających i ochronnych, a produkowany na jego bazie absynt w XIX w. podbijał serca francuskiej bohemy.

Raport specjalny

Schudnij na lato!

Schudnij na lato!

Nowości

Sauna? Najlepiej 4 razy w tygodniu

Sauna? Najlepiej 4 razy w tygodniu

23 wrzesień 2018

Wydanie tabletowe

Tablet O Czym Lekarze Ci Nie Powiedzą App Store