Teoria blaszek w chorobie Alzheimera - zafałszowane badania

Zgodnie z tą teorią choroba Alzheimera jest wyni­kiem niewłaściwego funkcjonowania białek – a zwłaszcza apolipoprote­iny E. Niestety, choć brzmiała obiecująco, stanęła pod znakiem zapytania, gdy odkryto, że ważne badanie jest fałszerstwem, a nowy cudowny lek jednak nie pomaga pacjentom.

Artykuł na: 17-22 minuty

Jeżeli zapytasz przeciętną osobę, co jej zdaniem jest przyczyną choroby Al­zheimera, prawdopodobnie usłyszysz, że ma to jakiś związek z blaszkami w mózgu, czymkolwiek one są. Nie można mieć o to pretensji do roz­mówcy, bo chociaż nikt tak napraw­dę nie wie, co powoduje tę chorobę, to blaszki amyloidowe stoją w centrum zainteresowania medycyny od cza­su, gdy psychiatra Alois Alzheimer w 1906 r. odkrył takie niezwykłe formacje – blaszki i splątki białkowe – w mózgu pacjenta z otępieniem.

Teoria blaszek w chorobie Alzheimera

Jeżeli ta teoria jest prawdziwa, to choroba Alzheimera jest wyni­kiem niewłaściwego funkcjonowania białek – a zwłaszcza apolipoprote­iny E (ApoE) – przenoszących chole­sterol do mózgu i pomagających na­prawiać wszelkie uszkodzenia. Blaszki są grudkami białka amyloidu beta, tworzącymi się pomiędzy komórkami nerwowymi i wywierającymi wpływ na ich prawidłowe funkcjonowanie. Dla pacjenta z chorobą Alzheimera oznacza to postępującą utratę pamięci, zdolności językowych, ogólnych funkcji poznawczych i zdolności ruchowych. Opracowano leki, powstrzymu­jące rozprzestrzenianie się blaszek, a w 2021 r. amerykańska instytucja re­gulująca rynek farmaceutyczny, Agen­cja Żywności i Leków (FDA), w trybie przyspieszonym zatwierdziła lek, który konkretnie nakierowany jest na blaszki.

Jednakże w ubiegłym roku teoria blaszek zaczęła tracić wiarygodność. Producent nowego „cudownego leku” Aduhelm (aducanumab) wycofał wniosek o wprowadzenie go na rynek europejski, gdy badania nie zdołały wykazać, że poprawia on życie pa­cjentów z alzheimerem – mimo tego, że zmniejsza odkładanie się blaszek. Gdy FDA zatwierdzała ten lek, zapo­znała się tylko z 2 niekompletnymi badaniami. Od tamtej pory jego pro­ducent, Biogen, obniżył cenę leku w Stanach Zjednoczonych o połowę, a obecnie jego stosowanie ograniczone jest do specjalnych podgrup pacjentów. Zaledwie kilka miesięcy później stwierdzono, że kluczowe badanie, w którym zidentyfikowano specy­ficzny podzbiór blaszek amyloidu beta jako przyczynę choroby Al­zheimera, było fałszerstwem. Badacze nałożyli fotografie z innych ekspe­rymentów, aby stworzyć wrażenie, że obrazy mózgu w ich artykule za­wierają dziwne formacje blaszek.

Neurobiolodzy rozważali możliwość, iż za otępienie odpowiadają uszkodze­nia mózgu, aż w końcu psychiatra Alois Alzheimer przeprowadził sekcję zwłok pacjenta, który na nie cierpiał i odkrył w jego mózgu dziwne blaszkowe twory. Jego koleżanka, Claire O’Brien, nie była co do tego przekonana i przypuszczała raczej, że pacjent cierpiał na naczynio­wą chorobę otępienną, wywołaną przez niedostateczny dopływ krwi do mózgu.

Teoria blaszek zatriumfowała, cho­ciaż wciąż uważano je za rzadkie zjawisko. Dziś jednakże szacuje się, że do 70% wszystkich przypadków otępienia jest w istocie chorobą Al­zheimera, dotykającą do 50 mln osób na świecie, a oczekuje się, że liczba ta do 2050 r. wzrośnie do 152 mln. Ist­nieją jednak obawy, że wartości te są znacznie przesadzone; w jednym z ba­dań naukowcy przeprowadzili sekcje zwłok 443 pensonariuszy domu opieki, z których u blisko połowy zdiagnozo­wano alzheimera, lecz po zbadaniu okazało się, że tylko połowa z nich wykazywała formacje blaszek1.

Quote icon
Wiele osób bez objawów choroby Alzheimera wykazuje obecność blaszek amyloidowych w mózgu i być może nawet spocznie w grobie bez ubytku zdolności umysłowych

Wpływ blaszek amyloidowych na funkcjonowanie mózgu

Wraz z opracowaniem metod obra­zowania mózgu przed naukowcami otworzyła się możliwość oglądania bla­szek w mózgach pacjentów z chorobą Alzheimera, ale tu właśnie pojawił się problem dotyczący całej teorii. Wiele osób bez objawów choroby Alzheimera wykazuje obecność blaszek amylo­idowych w mózgu i być może nawet spocznie w grobie bez ubytku zdolności umysłowych. Niektórzy neurobiolodzy doprecyzowali teorię blaszek, twier­dząc, że aby wywoływały chorobę, muszą także powodować degenerację mózgu – co sugeruje, że w ogóle nie muszą one być zawsze jej przyczyną2.

Jak przeciwdziałać chorobie Alzheimera?

Jeżeli zaczynasz cierpieć na utratę pamięci lub nie możesz przypomnieć sobie właściwych słów – a problemy te postępują, co odróżnia je od chwilowego zamglenia umysłu, które zdarza się każdemu – wypróbuj te podejścia.

  • Ogranicz wszelkie cukry, zwłaszcza z produktów przetworzonych i napojów.
  • Wyeliminuj produkty przetworzone, takie jak boczek, kiełbasa, szynka i przetworzone sery; są one pełne barwników, dodatków smakowych i azotanów, które mogą wywoływać spadek zdolności poznawczych.
  • Bierz kurkuminę, związek zawarty w kurkumie, jednej z podstawowych przypraw w indyjskim curry, będący silnym przeciwutleniaczem i być może jednym z najlepszych produktów dla mózgu.
  • Zacznij przyjmować witaminę E. Dawka 2000 j.m. dziennie może spowolnić spadek zdolności poznawczych.
  • Stosuj żeń-szeń ma udowodnione w medycynie chińskiej własności wspomagające pracę mózgu i może cofnąć wiele częstych objawów otępienia i choroby Alzheimera.
  • Inny lek medycyny chińskiej, hupercyna A, również wspomaga pracę mózgu.
  • Bierz DHEA, ważny suplement w okresie starzenia, pomagający podnieść poziom neurosteroidu, sprzyjającego rozwojowi nowych neuronów.
  • Jedz borówki amerykańskie i czarne jagody, a także pij kawę i zieloną herbatę.
  • Bierz oleje rybne, ok. 1,4 g EPA i 1 g DHA.
  • Bierz wysokie dawki witaminy B complex, do 5000 mcg B12, 250 mg B6 i 400 mcg kwasu foliowego.
  • Przyjmuj suplement z czerwonego wina, resweratrol, w dawce do 250 mg dziennie.

Nowy lek na Alzheimera pod znakiem zapytania

Jeszcze większym ciosem dla tej teorii były rezultaty badań prowa­dzonych przez firmę farmaceutyczną Biogen na jej leku przeciwko chorobie Alzheimera pod nazwą Aduhelm. Lek ten okrzyknięto przełomem w te­rapii, ponieważ był on nakierowany konkretnie na blaszki amyloidowe, powstrzymywał ich rozprzestrzenianie się i niszczył je. Jego składnikiem ak­tywnym jest aducanumab, rodzaj białka znanego jako przeciwciało monoklonal­ne, który łączy się z białkami amyloidu beta, powodującymi rozwój blaszek. Do badania prowadzonego w celu uzyskania zatwierdzenia leku na rynku europejskim Biogen zrekrutował ok. 3 tys. pacjentów we wczesnym stadium alzheimera i podawał im wysokie lub niskie dawki leku albo placebo. Po 78 ty­godniach leczenia oceniono postęp choroby, ale chociaż lek sku­tecznie osiągał podstawowy cel, czyli obniżenie poziomu blaszek, to żadne objawy choroby u pa­cjentów nie uległy złagodzeniu.

Europejska Agencja Leków (EMA) od­mówiła zatwierdzenia Aduhelmu, co zasiało wątpliwości także w ame­rykańskiej FDA, która rok wcześniej zaaprobowała lek w trybie przyspie­szonym, pozwalając mu pominąć kilka kluczowych etapów. W obliczu nowych dowodów FDA zmodyfiko­wała swe zalecenia i zasugerowała, że preparat ten powinien być dostęp­ny tylko dla małych grup pacjentów z chorobą Alzheimera, uczestniczą­cych w badaniach medycznych.

 
Jak przeciwdziałać chorobie Alzheimera? Regularnie angażuj się w zadania, które stymulują umysł, takie jak rozwiązywanie łamigłówek, czytanie, nauka nowych umiejętności lub gry planszowe.

Spadek wiarygodności teorii blaszek i fałszerstwo badania

Gwoździem do trumny teorii blaszek było odkrycie, iż przełomowa pra­ca, opublikowana w 2006 r., która otworzyła nowy obszar badań nad blaszkami – pochłaniający miliar­dy dolarów – była fałszerstwem. Naukowcy z University of Minneso­ta doszli do wniosku, że prawdziwym winowajcą jest szczególny typ blaszek, zwany amyloidem beta *56 (Aβ*56). W doświadczeniach na laboratoryjnych myszach stwierdzili, że zwierzęta z naj­większą utratą pamięci wykazywały również największe nagromadzenie takich blaszek w mózgach. Co cie­kawe, 2 badaczy uzyskało patenty związane z odkryciem Aβ*563.

Było to ekscytujące odkrycie, któ­re wyjaśniło, dlaczego ogólna teoria blaszek amyloidowych tak wymykała się próbom udowodnienia jej. Arty­kuł ten stał się najczęściej cytowaną pracą w historii badań nad chorobą Alzheimera, lecz mimo ogromnego zainteresowania i poruszenia inni ba­dacze mieli z nim problemy: nie byli w stanie odnaleźć żadnych śladów Aβ*56 w mózgach pacjentów z al­zheimerem. Nie spowolniło to jednak badań ani nie uszczupliło pokaźnego dofinansowania, jakie artykuł po­mógł przyciągnąć, wynoszącego tylko w 2021 r. ok. 287 mln dolarów wy­danych na badania nad tą chorobą.

Ale to chciwość, a nie myśl naukowa, unicestwiła tę teorię i ujawniła jej oszu­stwo. Rzecz zaczęła się wyjaśniać, gdy do neurobiologa Matthew Schraga zgło­sił się prawnik reprezentujący 2 innych neurobiologów, którzy przypadkowo także okazali się spekulantami poszu­kującymi zysku, gdy wartość akcji fir­my gwałtownie spada. W tym przypad­ku byli oni żywo zainteresowani ceną akcji firmy farmaceutycznej Cassava Sciences, która opracowała Simufilam, lek dla pacjentów z chorobą Alzheime­ra, oparty na odkryciu blaszek Aβ*56. Ponieważ jednak nikt nigdy nie zlokalizował blaszek, neurobiolodzy­-spekulanci podejrzewali, że blaszki w ogóle nie istnieją, i dlatego za­trudnili Schraga, by przeprowadził naukowe dochodzenie. Gdyby zdo­łał wykazać oszustwo, cena akcji Cassavy spadłaby dramatycznie, a wtedy oni mogliby je wykupić.

Współpracując z zespołem Science, najbardziej prestiżowego czasopi­sma w tej dziedzinie, Schrag doszedł do przekonania, że odkrycia badaczy z Minnesoty były wynikiem fałszer­stwa. Przyjrzawszy się dokładnie oryginalnym zdjęciom opublikowa­nym w czasopiśmie, Schrag zauwa­żył, że zostały one zmanipulowane. Elisabeth Bik, którą poproszono o pomoc Schragowi, stwierdziła, że ostateczne zdjęcia były zlepkiem kilku innych obrazów, być może po to, by „lepiej pasowały do hipotezy”4.

Inne czynniki wpływające na chorobę Alzheimera

Wykrycie fałszerstwa, wraz z za­chwianiem teorii blaszek, wywołało niewiele więcej niż wzruszenie ra­mion w świecie neurobiologii, który zresztą i wcześniej nie był jednomyśl­ny w akceptowaniu tej teorii. Henry Paulson, dyrektor Ośrodka Choroby Alzheimera w Michigan, wyzna­je, że spędził całe lata, poszukując jej przyczyny, która sięgałaby poza blaszki. „To prawda, że amyloid od­grywa rolę w mózgu i otępieniu, ale alzheimer jest skomplikowany i obej­muje znacznie więcej czynników niż tylko jeden związek chemiczny5. Profesor sir John Hardy, jeden z czołowych światowych naukowców badających teorię blaszek amylo­idowych, oświadczył, że nigdy nie przekonywała go możliwość istnienia podzbioru amyloidowego. „Ja oso­biście nie wierzyłem w to i wiem, że inni (...) także od początku od­nosili się do tego sceptycznie”6.

Quote icon
Henry Paulson spędził całe lata, poszukując przyczyny alzheimera, która sięgałaby poza blaszki. „To prawda, że amyloid odgrywa rolę w mózgu i otępieniu, ale choroba Alzheimera jest skomplikowana i obejmuje znacznie więcej czynników niż tylko jeden związek chemiczny”.

Inni badacze obawiają się jednak, że cała teoria blaszek jest fałszywym tropem, który odciągnął neurobiologię od prawdziwych przyczyn choroby Alzheimera. Bardziej prawdopodob­nymi podejrzanymi mogą być zanie­czyszczenia środowiskowe, zła dieta, a także długotrwały stres i depresja. Badacz leków Derek Lowe również tak sądzi. „Dosłownie każda praca do­tycząca alzheimera zawiodła. Przypusz­czam, że jakiekolwiek ostateczne wy­jaśnienie przyczyn tej choroby będzie musiało obejmować amyloid beta jako znaczący element – ale jeśli atakowanie choroby z tego punktu widzenia miało­by zaowocować skutecznym sposobem leczenia, to – do licha – zupełnie tego nie widać. Musimy skierować pie­niądze i wysiłki ku innym hipotezom i przestać tak uparcie drążyć wciąż amyloid beta. To nic nie przynosi”7.

Jedna z teorii wiąże alzheimera ze schorzeniami metaboliczny­mi (takimi jak cukrzyca i otyłość), o podłożu zapalnym (takimi jak choroba wieńcowa), a od niedaw­na także z chorobą dziąseł8. Bart De Strooper, szef Instytutu Badania Otępienia przy University College London, jest przekonany, że choroba Alzheimera – i otępienie – to koń­cowe stadia procesu zapalnego9.
W przypadku teorii blaszek neu­robiologia mogła wpaść w tę samą pułapkę, która uwięziła badania kar­diologiczne, gdy zaczęto wskazywać na „zły” cholesterol LDL jako główną przyczynę choroby wieńcowej, chociaż w rzeczywistości jest on systemem transportu tłuszczów dla leczenia stanu zapalnego. Analogicznie, blasz­ki również mogą być odpowiedzią, tym razem na stan zapalny mózgu.

Bibliografia
  • Alzheimers Dis, 2009; 18(3): 713–25
  • Brain, 2016; 139(pt 1): 23–30
  • Nature, 2006; 440(7082): 352–7
  • Science, 2022; 377(6604): 358–63
  • Michigan Medicine, “Is Everything We Think We Know about Alzheimer’s Wrong?” August 2, 2022, newswise.com
  • Alzheimer’s Society, “Explaining the Amyloid Research Study Controversy,” July 25, 2022, alzheimers.org.uk
  • Derek Lowe, “Faked Beta-Amyloid Data. What Doe It Mean?” July 25, 2022, science.org
  • PLoS One, 2018; 13(10): e0204941
  • Jonathan Leake, “Alzheimer’s Research Chief Orders Shake-Up after 20 Years of Failure,” February 26, 2017, thetimes.co.uk
Autor publikacji:
Wczytaj więcej
Nasze magazyny