Rzeżucha - właściwości i przepisy na cały rok

Jej prawdziwa nazwa to pieprzyca siewna (Lepidium sativum), choć najczęściej nazywamy ją właśnie rzeżuchą. Pojawia się zwykle jako nieodłączna dekoracja świątecznego stołu podczas Wielkanocy. Tymczasem rzeżucha to prawdziwa kopalnia witamin i warto jeść ją nie tylko w czasie świąt!

Artykuł na: 9-16 minut

To, co nazywamy rzeżuchą, z naukowego punktu widzenia odnosi się do odrębnego rodzaju roślin (Cardamine). Jednak to właśnie ta nazwa pieprzycy mocno utrwaliła się i funkcjonuje w naszej codzienności. Pieprzyca dodaje energii, witalności, wzmacnia organizm, wspomaga leczenie anemii, doskonale oczyszcza organizm, walczy z infekcjami i reguluje trawienie. Pomaga osobom z reumatyzmem, cukrzycą i nowotworami.

W starożytności wojownicy przed walką spożywali chleb z rzeżuchą, by nabrać sił. I słusznie, bo jest ona znana ze swoich właściwości wzmacniających siły fizyczne i psychiczne. Jest polecana osobom osłabionym, z anemią i przechodzącym rekonwalescencję po przebytych chorobach, a także narażonym na stres.

Kiełki pomagają w pozbyciu się pasożytów przewodu pokarmowego oraz na owrzodzenia skóry i jamy ustnej. Są źródłem przeciwutleniaczy, które chronią przed nowotworami. Ma właściwości wykrztuśne, wspomaga leczenie bronchitu i infekcji dróg oddechowych, ale również podnosi odporność1. Pozytywnie wpływa na stan włosów i paznokci. Dzięki właściwościom moczopędnym poprawia stan dróg moczowych i pęcherza. Można ją stosować wspomagająco w kuracjach oczyszczających organizm. Dodatkowo nasiona zwiększają pożądanie i popęd seksualny zarówno u mężczyzn, jak i kobiet.

PIEPRZYCA SIEWNA (LEPIDIUM SATIVUM)

Metryczka: Występowanie: pochodzi z południowo- zachodniej Azji oraz z północno- wschodniej Afryki. Obecnie uprawiana na całym świecie.

Surowiec: do spożycia wykorzystuje się nadziemną część rośliny, najlepiej przed wytworzeniem pąków kwiatowych. Spożywana jest najczęściej w stanie pełnego rozwoju liścieni, w postaci małych roślinek, kiełków, wielkości ok. 7 cm.

Uprawa: pieprzycę można uprawiać w warunkach domowych przez cały rok. Wprost do gruntu nasiona wysiewa się w marcu. To roślina jednoroczna, może osiągać do 60 cm wysokości. Zbiór możliwy jest już w kwietniu- maju. Kwitnie w czerwcu.

Przeciwwskazania: nadmierne spożycie może powodować problemy trawienne, reakcje alergiczne, doprowadzić do zapalenia pęcherza moczowego. Kobiety w ciąży powinny zrezygnować z jej spożywania.

Dlaczego warto jeść rzeżuchę?

Pieprzyca siewna jest bogata w witaminy A, B1, B2, B6, C, E, D, K, kwas foliowy, miedź, cynk, siarkę, jod, magnez, fosfor, sód i selen. Zawiera łatwo przyswajalne dla ludzkiego organizmu żelazo oraz wapń, co wpływa na zdrowie kości. Jest źródłem olejków eterycznych, a także luteiny i zeaksantyny, które są bardzo istotne dla zachowania dobrego wzroku. Regularne jedzenie rzeżuchy pozwala zmniejszyć ryzyko ślepoty nocnej oraz barwnikowego zwyrodnienia siatkówki, zaćmy, a nawet związanego z wiekiem zwyrodnienia plamki żółtej2. To roślina bardzo łatwa w uprawie domowej, o szerokim zastosowaniu w kuchni. Ma lekko pikantny smak i najlepiej spożywać ją w postaci świeżych listków lub kiełków.

Wsparcie układu trawiennego

Wspomaga procesy trawienne i przemianę materii. Codzienne spożywanie pieprzycy poprawia apetyt, reguluje trawienie, zapobiega niestrawności, pomaga usuwać z organizmu toksyny i produkty przemiany materii. W walce z zaparciami korzystnie działa śluz, który powstaje po namoczeniu nasion w wodzie i ma cenne właściwości lecznicze. Stymuluje pracę przewodu pokarmowego i wspiera w zaparciach jako środek przeczyszczający. Test na izolowanych preparatach jelitowych myszy i świnek morskich wykazał działanie stymulujące zarówno w jelicie czczym, jak i krętym3.

Działanie przeciwbakteryjne i przeciwwirusowe

Jest to roślina bogata w wiele substancji czynnych: izotiocyjanian benzylu, flawonoidy, garbniki, triterpeny, alkaloidy, sterole i glukozynolany, które mają działanie przeciwbakteryjne4. Zawiera dużą ilość witaminy C, która poprawia funkcję białych krwinek i charakteryzuje się działaniem przeciwbakteryjnym i przeciwwirusowym. Natomiast bogactwo witaminy A uszczelnia błony śluzowe i utrudnia patogenom przedostawanie się do organizmu. Działanie wzmacniające i przeciwzapalne nasion wykorzystuje się w medycynie ludowej do dezynfekcji w infekcjach zapalnych gardła i krtani. Właściwości przeciwzapalne, antybiotyczne oraz moczopędne wpływają na oczyszczenie i dezynfekcję dróg moczowych, a także wsparcie dla pęcherza i nerek.

Zdrowy układ krwionośny

Dzięki wysokiej zawartości witaminy C nasiona pieprzycy siewnej pomagają utrzymać na dobrym poziomie produkcję kolagenu, czyli białka, które odpowiada za elastyczność ścian tętnic. Oczyszczają krew, odmładzają komórki i tkanki wewnętrzne. Wpływają na poprawę funkcji żył, tętnic i serca. Hamują wzrost stężenia cholesterolu i obniżają ciśnienie5. Ponadto mają w składzie cenną ilość witaminy K, która zapobiega zwapnieniu tętnic. Obniżają też poziom cukru we krwi.

Wzmocnienie dla kości i stawów

Wapń zawarty w tej roślinie wzmacnia te struktury i zapobiega osteoporozie. Ma ona także właściwości przeciwzapalne dzięki zawartości flawonoidów, alkaloidów, glikozydów, garbników, glukozynolanów i steroli. Łagodzi reumatyzm i ataki dny moczanowej. 30-dniowe badanie z udziałem osób cierpiących na chorobę zwyrodnieniową stawów wykazało, że większość pacjentów przyjmująca doustnie proszek z nasion odnotowała złagodzenie objawów choroby, takich jak: bóle i sztywność stawów, obrzęk, tkliwość oraz trudności w poruszaniu się, co, zdaniem naukowców, ma pozytywny wpływ na leczenie tego schorzenia6.

kiełki rzezuchy w skorupkach od jajek
Rzeżucha ma mnóstwo zastosowań prozdrowotnych. Potłuczone nasiona rzeżuchy zmieszane z sokiem z limonki można stosować miejscowo w celu zmniejszenia stanu zapalnego i bólu reumatycznego.

Właściwości przeciwnowotworowe

Udowodniono, że ekstrakt metanolowy z Lepidium sativum ma wysoką zawartość związków fenolowych i flawonoidowych. Wyciąg ten wykazuje działanie przeciwutleniające, a także cytotoksyczne na komórki raka okrężnicy7. Glukozynolany i izotiocyjaniany także neutralizują wolne rodniki i wykazują właściwości antynowotworowe. Największa zawartość glukozynolanów znajduje się w warzywach świeżych, tracą zaś one swoje właściwości podczas przechowywania i gotowania. Regularne spożywanie rzeżuchy może więc wiązać się z profilaktyką m.in. raka piersi, prostaty, żołądka i wątroby8.

Korzystna dla młodych matek

Nasiona rzeżuchy charakteryzują się wysoką wartością odżywczą, która jest korzystna dla kobiet karmiących. Uczeni z Anand w Indiach udowodnili, że pobudzają produkcję mleka zawierającego dużo białka i żelaza oraz pomagają w jego przepływie9. W jednym z badań przeprowadzonym na owcach rasy awassi dowiedziono, że włączenie ekstraktu z pieprzycy siewnej dodatkowo wpływa korzystnie na skład mleka. Naukowcy odnotowali w pokarmie zwierząt znaczny spadek cholesterolu oraz podniesienie poziomu witamin B6 i B12, a także wzrost o 34% stężenia kwasu lanolinowego (CLA), który ma właściwości przeciwnowotworowe. Ponadto u owiec karmionych wyciągami z rzeżuchy produkcja mleka zwiększyła się o 15%10.

Kiedy i jak wysiewać rzeżuchę?

Wysiewanie rzeżuchy jest banalnie proste i nie wymaga specjalnych przygotowań. Możesz ją siać przez cały rok, by zawsze mieć pod ręką świeże kiełki do sałatek, kanapek i dekorowania dań. Prosty sposób na łatwe wysiewanie rzeżuchy w 5 krokach znajdziesz tutaj.

Jak stosować rzeżuchę w kuchni? Przepisy

kanapka z twarożkiem, rzodkiewką i rzeżuchą
 
  • Pasta twarogowa 200 g twarogu dokładnie rozgnieć widelcem, wymieszaj z 2 łyżkami jogurtu naturalnego, dopraw do smaku solą, świeżo zmielonym pieprzem i szczyptą słodkiej papryki. Na koniec dodaj garść świeżo ściętych kiełków rzeżuchy i wymieszaj.
  • Pasta jajeczna 3 jajka ugotuj na twardo, wystudź i obierz, następnie zetrzyj na tarce o grubych oczkach. 1 dojrzałe awokado obierz, wyjmij pestkę, pokrój w kostkę. Pokrój drobno pół czerwonej, świeżej papryki. Wszystko wymieszaj i dodaj 3 łyżki kiełków pieprzycy. Dopraw do smaku szczyptą soli, pieprzu i łyżką majonezu lub jogurtu naturalnego.
  • Koktajl na zmęczenie Szklankę maślanki (może to też być kefir) zmiksuj z połówką jabłka, gruszki, 3 łyżkami siewek rzeżuchy i 2 łyżkami natki pietruszki. Pij raz dziennie, najlepiej rano.
  • Napój regenerujący 1 garść świeżych listków pieprzycy zmiksuj ze szklanką świeżo wyciśniętego soku z buraków, 1 łyżeczką naturalnego miodu i łyżeczką rozpuszczonego tłuszczu np. oleju kokosowego lub masła. Pij na czczo co 2. dzień.
  • Sałatka Wymieszaj składniki dressingu: 5 łyżek oliwy z oliwek, 2 łyżki soku z cytryny, łyżkę łagodnej musztardy, ząbek rozgniecionego czosnku i łyżkę miodu. Dopraw solą i pieprzem. Do miski włóż miks sałat, dodaj kilka pomidorków koktajlowych, połówkę czerwonej cebuli pokrojonej w piórka i garść listków rzeżuchy. Całość polej sosem i posyp startym parmezanem lub pokruszoną fetą.
  • Pesto z rzeżuchy Garść świeżych listków rzeżuchy wsyp do kielicha blendera, dodaj 80 g pestek słonecznika, 60 ml oliwy z oliwek i przeciśnięty przez praskę ząbek czosnku. Wszystko blenduj przez kilka minut, aż pasta stanie się gładka. Na koniec dopraw całość łyżką soku z cytryny, solą i pieprzem.

Zastosowanie rzeżuchy w celach kosmetycznych

  • Maseczka ujędrniająca skórę Posiekaj drobno 3 łyżki młodych listków rzeżuchy, dodaj 1 żółtko, łyżkę miodu, łyżkę gęstego jogurtu i dokładnie wymieszaj. Nałóż na twarz i szyję, pozostaw na 20 min i zmyj letnią wodą.

 

Bibliografia
  • Biomed Res Int, 2022: 3645038
  • IJCRT, 2020, 8(3): 1519-25
  • J Ethnopharmacol, 2011, 134(3): 878-83
  • Asian J Med Sci, 2011, 3(6): 261-6
  • Edwards S, Asfaw Z. (ed.): Plants used in Africa traditional medicine as practice in Ethiopia and Uganda. Naprech, Addis Ababa University Addis Ababa. 2000 Eat and Central Africa monograph series No. 5, 1992: 567
  • Ayu (an International Quarterly Journal of Research in Ayurveda), 2009, 30: 153
  • Cell Mol Biol (Noisy-le-grand), 2018, 64(3): 72-80 
  • Drug Res (Stuttg), 2021, 71(5): 233-242
  • J Pharmacog Phytochem, 2018, 7(5): 140-3
  • JJAS, 2013, 9(3): 363-8
Autor publikacji:
Wczytaj więcej
Nasze magazyny