Wabi-sabi - pokochaj to, co niedoskonałe. Tak, siebie też

Wabi-sabi i kintsugi to coś więcej niż tylko styl wnętrzarski. To japoński sposób na akceptację zmian w życiu i pokochanie niedoskonałości. Filozofia życia, według której właśnie niedoskonałe jest piękne. Chcesz się cieszyć tym, co już masz? To droga dla Ciebie.

Artykuł na: 17-22 minuty

Moje ciało zdobią blizny w kolorze zwietrzałego wina. Do nich dołączyły niedawno rozstępy po kolejnej ciąży. Patrząc w lustro, nie widzę już tej drobnej, roześmianej dziewczyny noszącej ubrania w rozmiarze 36. Widzę dojrzałą, uśmiechniętą kobietę po wyniszczającej chorobie i dwóch porodach. Każda blizna na moim ciele ma swoją historię i – chociaż gdybym mogła, to nigdy bym nie chciała mieć żadnego nowotworu – lubię je, bo przypominają mi ważne momenty z mojego życia. Jestem już w tym wieku, że przestaje mi przeszkadzać ostuda, rozmiar 42 czy siwe włosy. Jestem sobą i kocham siebie. Gdyby ktoś mnie zapytał, co chciałabym zmienić w swoim wyglądzie, pewnie odparłabym, że nic.

Całkiem przypadkiem odkryłam, że sztuka akceptowania przemijania i zmian, na które nie mamy wpływu, oraz celebracja piękna związanego z tymi zmianami to elementy japońskiej estetyki wabi-sabi. Wabi wiąże się ze sposobem życia, a sabi - z zewnętrznymi przejawami piękna i z jego odczuwaniem. A ponieważ w kulturze japońskiej wszystko się przenika, wabi-sabi jest też estetyką otoczenia i formą kontemplacji zmienności wszechświata1.

Wabi-sabi – co to takiego?

Chociaż wabi-sabi może pochwalić się wielowieczną tradycją, świat zachodni zachwycił się tym pojęciem około 2018 r., kiedy styl wnętrzarski oparty na wabi-sabi wyparł skandynawskie trendy2. Ta myśl etyczna i wiążąca się z nią estetyka wywodzą się z filozofii zen i są następstwem przekonania, że życie podlega przemianom. Jeśli zatem tak jest, to nie ma przemian na gorsze czy lepsze - tylko sama zmiana. Idąc za tym, niedoskonałości przedmiotów (pęknięcia, zarysowania, uszczerbki) czy ciała (blizny, zmarszczki, przebarwienia) są przejawem tych zmian i należy je przyjąć, zaakceptować i włączyć w historię ich istnienia.

Kitsungi uczy widzieć piękno w niedoskonałości - to sztuka naprawiania przedmiotów tak, by uwypuklać niedostatki, a nie je maskować.

O tym przypomina też kintsugi, czyli sztuka naprawiania uwypuklająca uszkodzenia przedmiotów zamiast maskowania ich. Wszak stłuczona misa już nigdy nie będzie taka sama, jak przed upadkiem, wciąż jednak jest tą samą misą. Kintsugi podkreśla tę zmianę poprzez barwienie sklejonych krawędzi złotem, srebrem, platyną czy miedzią. Metale te uszlachetniają swym połyskiem uszkodzenia przedmiotu nadając jemu samemu wartość większą niż przed uszkodzeniem. Kiedy więc Zachód stara się naprawić wszystko tak, żeby wyglądało jak nowe, Wschód pokazuje, że zdarzenia są tylko przystankami na drodze, która wciąż biegnie naprzód.

Wabi-sabi – znaczenie słów i podstawowe zasady

Wabi-sabi to dwa słowa połączone w jedno pojęcie:wabi oznaczało wpierw coś smutnego, nędznego albo niedostatek, ubóstwo, ale z czasem zmieniło swój wydźwięk; to prostota, do której powinno się dążyć1; sabi to samotność przezwyciężona2, ale też akceptacja przemijania, piękno niedoskonałości i starzenia się1.

Zgodnie z filozofią zen, wabi-sabi opiera się na 7 fundamentach:

  • prostocie (kanso),
  • nieregularności / asymetrii (fukinsei),
  • bezpretensjonalnej naturalności (shizen),
  • subtelnym wdzięku (yugen),
  • wolności (datsuzoku),
  • spokoju (seijaku)3.

Wabi-sabi i kintsugi to pojęcia związane z zen – nurtem filozoficznym, który uznaje przemianę za istotę wszelkiej rzeczy. Ceni on przemijanie i wychwala mądrość niedoskonałości wyrażoną przez starzenie się i niekompletność3.

Myśl zen opanowała najpierw Chiny, a później dotarła do Japonii, gdzie udało jej się przeniknąć do niemal każdego aspektu życia. W jaki sposób jednak negatywne pojęcia ubóstwa i beznadziei stały się wyznacznikiem życiowej drogi? To buddyjscy mnisi „przejęli” termin wabi i zmienili jego znaczenie: wiedli proste, skromne życie, starając się wyzbyć ziemskich smutków, aby osiągnąć szczęście duchowe.

Również mistrz ceremonii parzenia herbaty Sen no Rikyu, który żył w XVI w., przyczynił się do rozpropagowania nowego znaczenia słowa wabi, a sama ceremonia jest postrzegana jako ukoronowanie estetyki wabi-sabi. Natomiast żyjący w XVII w. poeta Matsuo Basho to jeden z głównych orędowników estetyki sabi, która według niego oznaczała piękno duchowej samotności łączącej się z pięknem otaczającej przyrody2.

Wabi-sabi – dwa oblicza jednej estetyki

Warto zauważyć, że zachodnie rozumienie wabi-sabi różni się od wschodniego, oba mają jednak również wspólne punkty:

  • brak jednoznacznej definicji terminu wabi-sabi: Japończycy wyrażają ją poprzez wiersze, podczas gdy mieszkańcy Zachodu stosują konkretne przykłady, np. sklejona na nowo filiżanka, która wciąż wiernie wypełnia swoją rolę,
  • podstawowa myśl wabi-sabi: jest nią akceptacja niedoskonałości i niekompletności, a także upływu czasu, który odciska swe piętno na wszystkim i wszystkich,
  • estetyka wabi-sabi: obie kultury zgadzają się, że wabi-sabi docenia skromne, ręcznie robione przedmioty w ziemistych kolorach, wykonane z naturalnych materiałów i doświadczone przez upływ czasu.

Różnice w pojmowaniu wabi-sabi:

  • możliwość pojęcia piękna wabi-sabi: zgodnie z japońską kulturą jedynie osoby o odpowiedniej wiedzy i umiejętności są w stanie zrozumieć piękno wabi-sabi, podczas gdy Zachód podchodzi do tego tematu bardziej instynktownie i egalitarnie,
  • obecność w sztuce: ze względu na wielowiekową tradycję, wabi-sabi przenika niemal każdy aspekt sztuki japońskiej, od poezji i malarstwa, przez ceremonię parzenia herbaty, po architekturę i ogrodnictwo; tymczasem będąc od niedawna na Zachodzie, wabi-sabi daje się poznać głównie w sposobie urządzania wnętrz oraz projektowania mebli i ceramiki,
  • obecność przyrody: w Japonii natura jest nie tylko źródłem materiałów i widoków do podziwiania, ale też mieszkaniem bogów (religia shinto) i jako takiej należy się jej szacunek i bojaźń,
  • akceptacja niedoskonałości: mieszkańcy Zachodu wiążą ją głównie ze sobą, swoim ciałem i charakterem, a następnie z otoczeniem, podczas gdy dla Japończyków zjawisko to jest połączone przede wszystkim z otaczającym nas światem i wcale nie musi oznaczać akceptacji własnych niedoskonałości,
  • samotność i bieda: tych elementów brakuje w zachodnim rozumieniu estetyki i etyki wabi-sabi, podczas gdy w kulturze japońskiej są one niezbędne do pojęcia istoty wabi-sabi2.

Czy powyższe oznacza, że wabi-sabi nie jest stworzone dla Europejczyków i mieszkańców Zachodu? Nie, podkreśla jedynie, co jest ważne dla różnych kultur. Wabi-sabi dopiero raczkuje w naszych stronach, z czasem pojęcie to może zmienić swoje znaczenie – niewykluczone, że będzie bliższe swej pierwotnej estetyce. Tymczasem nie miej wyrzutów sumienia, jeśli interesuje cię życie według zasad wabi-sabi, a boisz się, że im nie sprostasz. Wiele z tych drogowskazów jest ponadczasowych, warto więc poświęcić im uwagę w codziennym życiu. Ta forma estetyczno-etyczna przenika każdą sferę życia.

Czerpiąc z wabi-sabi, możemy zmniejszyć stres w naszym życiu, nauczyć się odpoczywać i odczuwać przyjemność z codziennych czynności. Dzięki wabi-sabi jesteśmy też w stanie żyć bardziej ekologicznie, zarówno obdarzając przedmioty tzw. drugim życiem, jak i zwracając większą uwagę na źródła i historię powstania spożywanych przez nas pokarmów.

Otoczenie według wabi-sabi

Początki z estetyką wabi-sabi wcale nie muszą być trudne. Zacznij od prostych kroków. Zadbaj o porządek w swoim otoczeniu. Usuń niepotrzebne przedmioty, które wprowadzają zgiełk, schowaj to, z czego obecnie nie korzystasz. Postaw na minimalizm. Zamień bukiet kwiatów na pojedynczą gałązkę w podniszczonym wazonie, a kolekcję pamiątek z wakacji – na pojedynczą ulubioną figurkę lub zdjęcie. Zamiast kupować nowe meble, postaw na używane, najlepiej z naturalnych materiałów (drewno, wiklina). Napraw je, jeśli tego potrzebują, ale nie maluj, aby jak najmocniej podkreślić ich naturalne piękno. Naprawiaj uszkodzone przedmioty, zamiast je wyrzucać. Kubek z urwanym uchem można ponownie skleić lub wykorzystać jako wazon bądź doniczkę.

Wabi-sabi i kitsungi na co dzień

Jak w życiu codziennym czerpać z myśli wabi-sabi? Tak naprawdę nie musisz robić niczego szczególnego, wystarczy, że codzienne czynności będziesz wykonywać z większą uważnością, a na otaczający świat patrzeć z akceptacją. Zamiast skanować otoczenie w poszukiwaniu tego, co Ci przeszkadza, zachwyć się tym, co Cię otacza. Zamiast się spieszyć, zwolnij choć trochę.

Udaj się na spokojny spacer i obserwuj naturę. Możesz usiąść na ławce w parku i śledzić lot spadających liści, przyglądać się innym bywalcom parku lub obserwować zmienność chmur. Nie analizuj tego, co widzisz, po prostu ciesz się chwilą. Odpoczywaj między zadaniami, zamiast wypełniać sobie grafik po brzegi. Spotykaj się z przyjaciółmi i rodziną. Twoje ciało i umysł potrzebują regeneracji, żeby móc podołać kolejnemu zadaniu.

Elementem tej filozofii jest prostota, więc także zachwyt tym, co zupełnie zwyczajne - słońcem, liściem, zapachem lasu, płatkiem śniegu.

Stań przed lustrem i obejrzyj swoją twarz, swoje ciało. Zastanów się, jaka jest jego historia i twój stosunek do niej. Odpowiedz sobie na pytanie, czy jesteś szczęśliwy/-a i dlaczego właśnie takiej odpowiedzi sobie udzielasz. Przypomnij sobie, że wabi-sabi celebruje to, co niedoskonałe. Pogódź się ze swoimi dolegliwościami i chorobami – ale w żadnym wypadku nie przerywaj leczenia. Spróbuj jedynie zrozumieć, skąd się wzięły twoje problemy zdrowotne, zaakceptuj to, co robią z twoją psychiką i/lub ciałem. Stres jest wrogiem zdrowia i może dodatkowo utrudniać leczenie.

Naucz się żyć dalej, mimo przebytych traum. Tak jak naczynie, swoją duszę i umysł też można na nowo poskładać. Nie daj się porwać negatywnym myślom. Rozpocznij terapię, która pomoże ci znowu funkcjonować. Przestań zadręczać się przeszłością i obawiać przyszłości. Obie kradną ci teraźniejszość i mogą odbierać radość z życia. Zastanów się, co możesz zrobić, żeby zapanować nad nimi3.

Dąż do poznania prawdy o samym sobie: pogódź się z tym, że masz zarówno zalety, jak i wady, nie pozwól jednak tym ostatnim rządzić tobą. Bądź wyrozumiały/-a i akceptuj niedoskonałości również u innych. Nie zawsze wszystko udaje się zrobić w terminie, czasem ktoś znienacka zmieni plany. Nie masz wpływu na pogodę czy stan zdrowia przyjaciół, ale masz wpływ na swój stosunek do takich zdarzeń. Okazuj współczucie sobie i innym3.

Naucz się akceptować niedoskonałości i u siebie, i u innych. One są częścią życia. Praktykuj wdzięczność - także za to, że masz serdecznych ludzi wokół siebie.

Żyj świadomie tu i teraz. Skupiaj się na wykonywanych czynnościach i poświęcaj im całą uwagę, niezależnie od tego, czy rozmawiasz z drugą osobą, czy też przygotowujesz sobie szklankę herbaty. Kontempluj przygotowywanie i spożywanie posiłków: zastanów się, skąd pochodzą składniki, pomyśl np. o sadach czy polach, z których pochodzi twoje jedzenie. Wzbudź w sobie szacunek do rolników i sprzedawców oraz do samych roślin i zwierząt, bez których nie mógłbyś/mogłabyś się cieszyć tym posiłkiem.

Znajdź czas na medytację, jogę lub tai-chi. Zapisz się na kurs techniki kolażu lub tworzenia witraży. Naucz się, jak wykorzystywać to, co pozornie jest już nieprzydatne, i dawać przedmiotom drugie życie.

Jeśli jesteś wierzący/a, módl się z wdzięcznością za wszystko, co masz. Jeżeli nie wyznajesz żadnej religii, po prostu codziennie, najlepiej przed snem, przypomnij sobie wszystko, za co odczuwasz wdzięczność: za zdrowie, piękną pogodę, zlecenie ukończone w terminie, dobre słowo od przyjaciela. Wzbudzaj w sobie wdzięczność zarówno wobec innych osób, jak i siebie3.

Bibliografia
  • Lena Wicherkiewicz, Muzeum warszawy: „Przedmioty po japońsku: historia wabi-sabi”, 26 listopada
    2020 r.; https://kolekcje.muzeumwarszawy.pl/pl/interpretacje/wabi-sabi-zasada-etyczna-i-estetyczna-
    kultury-japonskiej
  • Katarzyna Łaziuk, Uniwersytet Jagielloński: „A Remedy for Perfectionism of Modern Western Culture
    or the Latest Design Trend? The Western Understanding of Japanese Wabi and Sabi Aesthetics”; Relacje
    Międzykulturowe / Intercultural Relations, Vol. 4 No. 2(8) (2020): Globalization and Cultural Heritage:
    East—West Perspective; https://doi.org/10.12797/RM.02.2020.08.06
  • https://positivepsychology.com/wabi-sabi-lifestyle/
Autor publikacji:
Julia Cember-Ogorzałek

"Uwielbiam dowiadywać się nowych rzeczy i uważam, że każdy człowiek ma ciekawą historię do opowiedzenia. Kiedy akurat nie piszę, spędzam czas z dzieckiem i świnkami morskimi, organizuję wirtualne bazarki na rzecz zwierząt lub wystawiam moje małżeństwo na próbę podczas sesji Monopoly." 

Zobacz więcej artykułów tego eksperta
Wczytaj więcej
Nasze magazyny