Jak poradzić sobie ze zgagą?

Od jakiegoś czasu męczyło mnie pieczenie w klatce piersiowej, za most­kiem. Kilka dni temu ból i pieczenie były tak silne, że zgłosiłam się na SOR – byłam przekonana, że mam zawał. Całe szczęście okazało się, że to tylko niestrawność i zgaga, zatem lekarze wypu­ścili mnie do domu z zalece­niem stosowania lekkostraw­nej diety i w razie potrzeby środków zobojętniających kwas solny, dostępnych bez recepty. Czy to wszystko, co mogę zrobić? Czy w ten sposób wyleczę się ze zgagi?

Artykuł na: 17-22 minuty

Zacznijmy od tego, że zgagi nie można wyleczyć, ponieważ nie jest ona chorobą. Według kryteriów rzymskich, czyli klasyfikacji zaburzeń pracy układu pokarmowego, która służy szybkiemu i celnemu diagnozowaniu chorób tego układu oraz umożliwia pod­jęcie skutecznego leczenia, zgaga jest jedynie sympto­mem, towarzyszącym głów­nie schorzeniom przewodu pokarmowego.

Najczęściej jest to niestrawność, czyli dyspepsja, wśród objawów której, obok zgagi, wymie­nia się także m.in. uczucie pełności w nadbrzuszu, ból brzucha, odbijanie, wzdęcia i mdłości. Prawdopodobnie, jeżeli przyczyną zgagi była w Twoim przypadku dys­pepsja, pojawiały się i inne jej symptomy, ale palenie w przełyku było dominujące. To, który z objawów jest naj­bardziej dokuczliwy, zależy bowiem od osobistej wrażli­wości pacjenta. Nie ma zatem 2 identycznych niestrawności. Zgaga może towarzyszyć także innym chorobom, w tym refluksowi żołądkowo­-przełykowemu, zakażeniu Helicobacter pylorii, alergiom pokarmowym, stanom zapal­nym błony śluzowej żołądka, cukrzycy i chorobie wrzodo­wej żołądka oraz dwunastni­cy, a także chorobom wątroby i trzustki. Zatem nie można tego objawu bagatelizować i powinnaś jak najszybciej przebadać się kompleksowo u gastrologa i endokrynologa. Nie ma bowiem mowy o sku­tecznym pozbyciu się zgagi, bez wyleczenia jej pierwotnej przyczyny. A o tym zdaje się, zapomina także wielu lekarzy, którzy przepisują chorym leki zobojętniające i uważa problem za rozwią­zany, traktując zgagę jako chorobę samą w sobie.

Przyczyną zgagi może być palenie papierosów (także tych elektronicznych), a także nadmierne spożycie kawy lub alkoholu. Może się ona poja­wić też jako skutek uboczny stosowania niektórych me­dykamentów, w tym nieste­roidowych leków przeciwza­palnych, takich jak ibuprofen, diklofenak lub ketoprofen. Również osoby leczące nad­ciśnienie przy pomocy beta­-blokerów oraz pacjenci przyj­mujący rozszerzającą oskrzela teofilinę, mogą doświadczać zgagi. Jednak jej najczęstszą przyczyną (w 60% przypad­ków) jest nieprawidłowa, obfitująca w tłuste i smażo­ne, ciężkie potrawy, dieta.

Czym dokładnie jest zgaga i jak się objawia?

To uczucie pieczenia pojawiające się w nadbrzuszu, za mostkiem i promieniujące w górę do przełyku, a czasami na­wet do gardła. Pieczenie może przechodzić w ostry, palący ból, przypominający ten towarzyszący zawało­wi serca, dlatego dobrze, że go nie zbagatelizowałaś i udałaś się do szpitala.

Bezpośrednią przyczyną zgagi jest cofanie się soków żołądkowych (które w swoim składzie mają kwas solny) lub zawierającej je treści pokar­mowej z żołądka do przełyku. Towarzyszące temu uczucie palenia i ból spowodowane są silnym podrażnieniem błony śluzowej przełyku, która w przeciwieństwie do tej wyściełającej żołądek, nie posiada mechanizmów ochronnych, zabezpieczają­cych przed działaniem kwasu solnego. Dlatego wskutek oddziaływania soków żołąd­kowych na przełyk dochodzi do uszkodzenia śluzówki, jej przekrwienia i rozwoju stanu zapalnego, co odczu­wamy jako pieczenie i ból. Czasami podrażnienie gardła przez soki trawienne jest tak silne, że pobudza odruch wymiotny, a wtedy dochodzi do jeszcze silniejszego popa­rzenia kwasem solnym nie tylko przełyku, ale i gardła, jamy ustnej oraz języka.

zgaga
Cofanie się soków tra­wiennych lub treści żołądka do przełyku jest zawsze procesem patologicznym i świadczy o tym, że z ja­kiegoś powodu zawiodły zabezpieczenia, w które wy­posażyła nas natura – treść pokarmowa powinna prze­mieszczać się bowiem tylko w jednym kierunku, ku jeli­tom. Aby zrozumieć, dlaczego tak się dzieje, przyjrzyjmy się budowie górnego odcinka przewodu pokarmowego.

Jakie są przyczyny zgagi?

Przełyk jest zasadniczo rurą, która do żołądka dopro­wadza porcje pokarmu. Połą­czenie między nimi szczelnie zamyka dolny zwieracz prze­łyku. Nawet jeżeli żołądek jest wypełniony po posiłku, w normalnych warunkach, siła mięśni zwieracza skutecz­nie przeciwstawia się rosną­cemu w żołądku ciśnieniu, dzięki czemu zapobiega co­faniu się treści pokarmowej. Wspierają go w tym działaniu m.in. mięśnie przepony, przez którą przechodzi dolny od­cinek przełyku. Zatem zgaga pojawia się, jeżeli zawodzi dolny zwieracz przełyku, a powodów takiego stanu może być wiele.

  • Pierwszym z nich jest nieprawidłowa dieta (zbyt obfite posiłki, pokarmy smażone, tłuste), na skutek której dochodzi do nadmiernego rozciągnięcia żołądka i upośledzenia jego opróżniania. Ponadto tłuszcz z posiłku osłabia działanie mięśni zwieracza.
  • Zgadze sprzyja także otyłość, w której dochodzi do gromadzenia się tkanki tłuszczowej w obrębie jamy brzusznej – uciska ona na narządy, w tym żołądek i zaburza trawienie oraz zwiększa nacisk, jaki żołądek wywiera na dolny zwieracz przełyku, co może doprowa­dzić do jego rozwarcia.
  • Kolej­nym czynnikiem sprzyjają­cym pojawieniu się zgagi jest osłabienie mięśni zwieracza przełyku, do którego docho­dzi np. w przebiegu choroby refluksowej lub na skutek przyjmowania beta-blokerów albo teofiliny.
  • Ponadto wszel­kie zaburzenia trawienia, zakażenia H. pylori lub stany zapalne błony śluzowej żołąd­ka, mogą powodować podraż­nienie receptorów obecnych w ścianie żołądka i mięśniach wpustu oraz powodować ich rozluźnienie – u zdrowych osób mięśnie dolnego zwiera­cza przełyku rozluźniają się 2–4 razy na godzinę, między posiłkami, a u chorych na re­fluks nawet 8 razy na godzinę.

Jak poradzić sobie ze zgagą?

Zatem bez wykluczenia wielu chorób i gruntownego przyjrzenia się swojemu or­ganizmowi nie jest możliwe wyleczenie zgagi. Długotrwa­łe przyjmowanie preparatów zobojętniających soki żołąd­kowe nie rozwiąże problemu, a może wygenerować kolejne – kwas solny i enzymy żo­łądkowe trawią pokarmy, zatem jeżeli je unieczynni­my, do dalszych odcinków przewodu pokarmowego trafi niestrawiony pokarm, a to grozi poważnymi zaburzenia­mi trawienia i niedoborami składników odżywczych. Są jednak naturalne sposoby na to, by złagodzić zgagę, zanim na stałe się jej pozbę­dziemy1. Od czego zacząć?

Zmień dietę

Odczujesz ulgę, jeżeli tłuste, ciężkie i smażone posiłki zamienisz na lekkostrawne, zawierające przede wszyst­kim pokarmy gotowane, pieczone lub duszone. Zjadaj 4-5 posiłków dziennie, porcje powinny być niewielkie, aby nie dochodziło do przepeł­nienia żołądka – najlepiej jest przyjąć zasadę, że kończysz posiłek, kiedy już nie odczu­wasz głodu, ale jeszcze byś chciała coś zjeść. Dokładnie żuj pokarmy i spożywaj je spokojnie, unikniesz w ten sposób połykania powietrza, które może powodować odbijanie i nasilać zgagę.

chude mięsa, drobne kasze
Wybieraj chude mięsa, drobne kasze i chudy na­biał. Unikaj natomiast wody gazowanej – ona podobnie jak połykanie powietrza nasila zgagę. Zrezygnuj z gum do żucia, ponieważ ich żucie nasila wydzielanie kwasu solnego w żołądku.

Niewskazane przy zgadze są również niektóre warzy­wa, w tym cebula, czosnek, kapusta, pomidory, szparagi i por oraz kwaśne owoce, zwłaszcza cytrusy, a także ostre przyprawy i czekolada. Ostatni posiłek spożywaj na ok. 3 godz. przed snem, aby pokarm zdążył opuścić żołądek, zanim położysz się spać, ponieważ w nocy pro­cesy trawienne i perystaltyka ulegają osłabieniu, zatem zawartość żołądka może nad­miernie pęcznieć, co zwiększy nacisk na zwieracz przełyku2.

Schudnij

Jak już wspomniano, tkan­ka tłuszczowa, zwłaszcza ta odkładająca się wokół na­rządów i na brzuchu, może powodować wzrost ciśnienia w żołądku i cofanie się tre­ści do przełyku. Nadmiar kilogramów sprzyja także zaburzeniom metabolicz­nym i motoryki przewodu pokarmowego, które nasilają zgagę. W zrzuceniu zbędnych kilogramów pomoże wspo­mniana zmiana diety i ruch na świeżym powietrzu2.

Unikaj dźwigania

Intensywny wysiłek fizycz­ny, a zwłaszcza schylanie się, dźwiganie i pchanie ciężkich przedmiotów, pro­wadzi do wzrostu ciśnienia w jamie brzusznej do tego stopnia, iż może ono poko­nać siłę mięśni zwieracza dolnego przełyku i spowo­dować jego rozluźnienie.

Jeżeli ćwiczysz na si­łowni, unikaj zatem pod­noszenia ciężarów. Włącz także do diety źródła błonnika (warzywa, owoce ze skórką, nasiona babki płesznik), aby zapo­biegać zaparciom – wysiłek w toalecie jest tak samo szkodliwy, jak dźwiganie ciężarów. Z tego samego po­wodu unikaj długotrwałego opierania się brzuchem np. o blat kuchenny i noszenia zbyt ciasnych ubrań oraz mocnego zaciskania paska na brzuchu. Panie powinny zrezygnować z bielizny kory­gującej sylwetkę i gorsetów4.

kobieta paląca papierosa
Dym tytoniowy osłabia siłę dolnego zwieracza przełyku i powoduje zmniejszenie wydzielania zobojętniają­cej kwasy śliny. Ponadto podrażnia błonę śluzową żołądka i powoduje nasilenie wydzielania soków żołądko­wych, co przyczynia się nie tylko do rozwoju zapalenia żołądka, ale także zwiększa ryzyko choroby wrzodowej i refluksu, a wszystkie te cho­roby wiążą się z nasileniem objawów zgagi. Także kaszel towarzyszący palaczom może przyczyniać się do zgagi, ponieważ w jego trakcie rośnie ciśnienie w jamie brzusznej i wzrasta nacisk na dolny zwieracz przełyku, a silny napad kaszlu może nawet pobudzić wymioty

Zapanuj nad stresem

Niestrawność i zgaga są czę­sto spowodowane prze­wlekłym stresem, zatem konieczne jest zapanowanie nad nim przy pomocy tech­nik medytacji, np. min­dfulness, jogi lub ćwiczeń. Jak pokazują amerykańskie badania, praktykowanie jogi może pomóc złagodzić zga­gę, a także poprawić ciężkie objawy refluksu przełykowo­-żołądkowego5. W doraźnym radzeniu sobie z sytuacjami stresowymi i ułatwianiu zasypiania pomogą Ci uspo­kajające zioła, takie jak napar z melisy lub ziela męczen­nicy, a także ekstrakty z ko­złka lekarskiego lub szyszek chmielu. W trudniejszych sytuacjach konieczna może być pomoc psychologa4.

Zastosuj zioła

Pieczenie w przełyku złago­dzą napary z ziół zawierają­cych powlekające i łagodzące śluzy, takich jak kminek, prawoślaz, rumianek i rdest wielokwiatowy. Wpływa­ją one korzystnie także na funkcjonowanie układu pokarmowego, a rumianek działa przeciwzapalnie i prze­ciwbólowo, zatem wspomaga gojenie podrażnionej błony śluzowej przełyku. Regenera­cję śluzówki przyspieszą tak­że lukrecja i nagietek, a stan zapalny złagodzi żucie pla­sterka świeżego imbiru, które ma także tę zaletę, że pobu­dza perystaltykę i dzięki temu zapobiega cofaniu się treści pokarmowej do przełyku6.

Natychmiastowa ulga

Innym sposobem na szyb­kie zobojętnienie kwasu solnego jest wypicie nie­wielkiej ilości mleka. Ulga jest natychmiastowa, jednak u niektórych osób, w krótkim czasie, może dojść nawet do nasilenia zgagi, ponie­waż mleko zawiera wapń, a pierwiastek ten nasila wy­dzielanie kwasów w żołądku. Popijanie mleka to jednak najbezpieczniejszy sposób na poradzenie sobie ze zgagą dla kobiet w ciąży, które nie mogą stosować preparatów zobojętniających i ziół. Naturalnym środkiem zo­bojętniającym jest także woda z sodą oczyszczoną, ale po jej wypiciu ulga jest krótkotrwa­ła, a częste sięganie po ten roztwór może powodować biegunki i bóle brzucha4.

siemię lniane
Szybką ulgę w bólu i piecze­niu w przełyku oraz gardle przyniesie wypicie namo­czonego siemienia lnianego – zawarte w nim substancje śluzowe powlekają prze­łyk i łagodzą podrażnienia, a także tworzą mechaniczną barierę, chroniącą śluzów­kę przełyku przed działa­niem soku żołądkowego.

Zmień pozycję spania

W pozycji leżącej docho­dzi do wzrostu ciśnienia w jamie brzusznej i przez to naporu na zwieracz prze­łyku, zatem należy unikać kładzenia się na drzemkę bezpośrednio po posiłku. Zgagę możesz złagodzić, podkładając dodatko­wą poduszkę pod głowę, w taki sposób, by była ona uniesiona względem resz­ty ciała o ok. 20 cm lub unosząc wezgłowie łóżka o mniej więcej 30 stopni. Przy takim ułożeniu ciała siła grawitacji sprawi, że pokarm spłynie na dno żołądka i przestanie napie­rać na wpust, zatem zmniejszy się ryzyko rozluźnienia dolnego zwieracza przełyku.

Pomocne jest także spanie na lewym boku – w tej pozycji siła ciężkości przemieści pokarm wymieszany z sokami żołądkowymi w kierunku odźwierni­ka, czyli ujścia żołądka do dwunastnicy. Nato­miast podczas leżenia na prawym boku treść żołądka silnie napiera na wpust i dochodzi do zaostrzenia zgagi, za­tem unikaj tej pozycji7.

Do czego prowadzi nieleczona zgaga?

Zaniedbanie objawu, jakim jest zgaga i nieleczenie cho­rób będących bezpośrednią przyczyną cofania się so­ków trawiennych do prze­łyku może mieć poważne konsekwencje. Przewlekłe drażnienie błony śluzowej przełyku może prowadzić do stanu zapalnego i krwa­wienia, wskutek czego chory może mieć trudności z przełykaniem. Nieustanne niszczenie śluzówki i jej podrażnienie zwiększa także ryzyko rozwoju no­wotworów gardła i przeły­ku. Na skutek zarzucania treści i soków trawiennych może także dojść do zapa­lenia krtani i gardła, obja­wiających się przewlekłym kaszlem, a także zapalenia płuc i zatok przynosowych oraz ucha środkowego. Jeżeli natomiast zgaga jest tak silna, iż powoduje wy­mioty, uszkodzeniu ulega szkliwo zębów i wzrasta ryzyko rozwoju próchnicy. Dlatego same leki zobo­jętniające nie wystarczą, należy leczyć bezpośred­nią przyczynę zgagi1.

Bibliografia
  • Forum Medycyny Rodzinnej 2014, tom 8, nr 5, 201-10 Curr Med Chem. 2019;26(19): 3497-511
  • Am J Gastroenterol. 1995 Oct;90(10): 1785-90
  • R. Dudkowiak, E. Poniewierka, Rola diety i stylu życia w leczeniu cho­roby refluksowej przełyku, Family Medicine & Primary Care Review, 4/2012
  • Int J Yoga. 2013 Jul-Dec; 6(2): 131-3
  • E. Lamer-Zarawska, Fititerapia i leki roślinne, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, wyd. 1,2007
  • J Clin Gastroenterol. 1994 Jun;18(4): 280-3
Autor publikacji:
Wczytaj więcej
Nasze magazyny