Wśród zielarzy prym wiodą ludzie zakonu – św. Hildegarda z Bingen oraz ojcowie Andrzej Klimuszko, Grzegorz Sroka i Jan Grande. Wszyscy mieli swoje sposoby na leczenie pospolitych i przewlekłych schorzeń. A ich sukcesy w tej materii sprawiają, że opracowane przez nich receptury są stosowane do dzisiaj. Jednak nie ograniczamy się tylko do medycyny monastycznej – zaglądamy też do receptularzy współczesnych zielarzy – dr. Henryka Różańskiego, Sandry Kynes czy Stephena Harroda Buhnera.
Jak leczyć naturalnie reumatoidalne zapalenie stawów?
Najczęściej spotykaną chorobą stawów jest reumatoidalne zapalenie stawów, które może być wywołane wirusem lub też innym nieznanym czynnikiem zewnętrznym. Naukowcom wciąż jednak nie udało się do końca określić przyczyn występowania danego typu choroby. Oczywiście pewną rolę odgrywają tu dyspozycja dziedziczna oraz np. przebywanie w chłodnym klimacie. Najczęściej pierwsze objawy gośćca to długotrwałe bóle stawów, ich zniekształcenie oraz ograniczenie ruchomości zajętych stawów.
Zapalenie dotyka na początku błonę maziową stawów. Pojawiają się wahania temperatury ciała, występuje bolesność, zaburzenia czynności stawów, obrzęki. Badanie krwi wykazuje przyspieszenie opadania krwinek (OB.) Później stan zapalny umiejscawia się w obrębie torebki stawowej i innych tkanek okołostawowych. Z czasem na powierzchniach stawowych dochodzi do powstania narośli kostnych. Leczenie gośćca postępującego może trwać bardzo długo. W skutecznym zwalczaniu tej choroby konieczne jest leczenie chemioterapeutykami, zioła pełnią tu rolę ochronną przed ujemnymi skutkami leków syntetycznych, które mogą działać niekorzystnie na komórki wątroby i błonę śluzową żołądka. Napary i odwary ziołowe chronią przed niepotrzebnymi dodatkowymi powikłaniami, jednocześnie zmniejszając stan napięcia systemu nerwowego i zmniejszając uczucie bólu.
Receptury ojca Klimuszki na zapalenie stawów
Jak pisał zakonnik: „ponieważ zapalenie stawów występuje w różnorodnych postaciach, przeto mieszanki stosujemy wielorakie”. Do dużego słoja wsyp po 50 g: ziela skrzypu polnego, fiołka trójbarwnego, nawłoci i krwawnika z kwiatem bzu czarnego, korą wierzby, liściem pokrzywy, melisy i czarnej porzeczki. Dobrze wymieszaj, a następnie kopiastą łyżkę ziół zalej szklanką wrzątku i zostaw pod przykryciem na 3 godz. Po tym czasie przecedź, lekko podgrzej i pij 3 razy po szklance 20 min przed posiłkiem. Możesz też dokładnie zmieszać po 50 g: korzenia mniszka lekarskiego, ziela drapacza, rdestu ptasiego, serdecznika i poziewnika, liści brzozy i ruty, kwiatów wiązówki i bzu czarnego, kwiatostanu głogu oraz kory wierzby.
Zioła o. Klimuszki na gościec przewlekły
Do dużego słoja wsyp po 50 g: kłącza perzu, korzenia wilżyny, liści brzozy i pokrzywy, ziela skrzypu i fiołka trójbarwnego oraz kwiatów bławatka, bzu czarnego i wiązówki. Wszystkie składniki dokładnie wymieszaj, a odwar przygotuj zgodnie z podanym wyżej przepisem1.
Mieszanka na reumatyzm
Franciszkanin wskazywał, że choroby gośćcowo-reumatyczne powstają zarówno jako efekt przebytych chorób zakaźnych, zwłaszcza wirusowych, jak też takich czynników jak: oddziaływanie środowiska, a zwłaszcza wilgoci. Zwracał przy tym uwagę, na ciekawą prawidłowość – otóż jego zdaniem, choć to „wydaje się dziwne, a jednak prawdziwe, że blondyni częściej zapadają na choroby gośćcowe niżeli bruneci”. Jednak bez względu na kolor fryzury wszystkim polecał mieszankę z kłączy tataraku i perzu, korzeni wilżyny i arcydzięgla, kory wierzby i kaliny koralowej, kwiatu wiązówki, liści brzozy, ziela serdecznika i przywrotnika oraz owoców maliny zmieszanych po 50 g. Napój ziołowy należy przygotować tak, jak opisano powyżej i tak samo dawkować.
Kuracje ojców bonifratrów na zapalenie stawów
Ojciec Teodor Książkiewicz radzi, by zmieszać 20 g ziela skrzypu z 50 g ziela fiolka trójbarwnego, nawłoci i krwawnika oraz taką samą ilością kwiatów bzu czarnego, kory wierzby, liści pokrzywy i porzeczki czarnej. Następnie łyżkę ziół zalać szklanką wody i postawić na gazie. Doprowadzić do wrzenia, gotować 3 min. Odstawić pod przykryciem, przecedzić. Pić 3 razy dziennie po 1/3-1/2 szklanki na 20 min przed jedzeniem.
Przy zakażeniu paciorkowcem
Czasami bakterie są winne rozwojowi choroby reumatycznej. Wtedy należy szczególnie uważać, bo może nastąpić rzut na serce. Zaleca się wówczas płukanie jamy ustnej i gardła naparem szałwii i azulanu naprzemiennie oraz – oprócz przepisanego przez specjalistę leczenia – stosowanie naparów z ziół. Pomocna w tej sytuacji może być mieszanka (w proporcji 1:1:1) kory wierzby, kwiatów wiązówki i kwiatostanów lipy. Sporządź napar, zalewając wrzątkiem łyżkę ziół. Ogrzewaj pod przykryciem 7-20 min, nie doprowadzając do wrzenia! Następnie przecedź i odstaw, by się schłodził. Pij 3 razy dziennie. Inna opcja to zmieszanie tej samej ilości koszyczków rumianku, kwiatów bzu czarnego oraz liści czarnej porzeczki i brzozy. W tym przypadku zalej 2 łyżki ziół 2 szklankami wrzącej wody i postępuj, jak opisano powyżej. Pij porcjami w ciągu dnia.
Herbatka z melisy i glistnika
Bonifratrzy, aby zahamować postęp gośćca przewlekłego lub przynajmniej złagodzić jego objawy, radzą, by przez dłuższy czas – nawet przez kilka miesięcy – pić napar ze zmieszanych w proporcji 1:1 liści melisy i ziela glistnika. Łyżkę ziół zalej szklanką wrzątku. Ogrzewaj w drugim naczyniu wypełnionym wodą przez ok. 10 min, pilnując, by nie doszło do wrzenia. Przecedź. Pij schłodzone 3 razy dziennie po szklance. Jednak osoby cierpiące na jaskrę nie powinny stosować ziela glistnika2.

Receptury ojca Sroki
W łagodzeniu bólu i stanu zapalnego pomocna może być mieszanka składająca się z 200 g ziela macierzanki oraz wymieszanych po 100 g liści rozmarynu, melisy i maliny. Na 0,5 l wody wsyp jej 6-7 łyżeczek, gotuj przez 2-3 min. Gdy naciągnie, zwilż ligninę gorącym odwarem i obłóż bolesne miejsca, a następnie owiń kataplazm folią. Okłady stosuj 2 razy dziennie. Możesz też okrywać je kocem.
Dobroczynne kąpiele
1 kg pruszu siana zagotuj w 5 l wody, po godzinie przecedź przez worek lniany. Worek podwieś do kranu, dobrze przywiąż i puścić gorącą wodę, aby dobrze wypłukać pozostałe składniki. Mocz się w tych ziołach 10-15 min w temperaturze 38-40°C. Kąpiel tę można powtarzać co 2-3 dni.
Igliwie i owies
Weź po 100 g igliwia jałowca i sosnowego, słomy owsianej, kłącza tataraku, kory wierzby i ziela macierzanki oraz 50 g ziela tymianku. Wszystko zmieszaj. 1/4 ziół wsyp do garnka i wlej 5-6 l wody. Zostaw na 2-3 godz. Gdy napęcznieje, zagotuj, przecedź do wanny przez worek i podwieś go do kranu. Puść gorącą wodę do połowy wanny. Kąp się na godzinę przed snem, przez 10-15 min co drugi dzień w temperaturze 38-40°C. W kąpieli rób masaż bolesnych miejsc. Po miesiącu przerwij kąpiele.
Zmiana materaca
Zdaniem o. Grzegorza osoby walczące z gośćcem przewlekłym postępującym powinny spać w łóżku na sienniku ze słomą żytnią i owsianą albo na materacach z włosia lub trawy morskiej. Zakonnik radzi też, by chroniąc się przed szkodliwym promieniowaniem cieków wodnych, kłaść na posłaniach skórę owczą o długości włosa 5-7 cm lub błam ze ścinków takich skór3.
Reumatoidalne zapalenie stawów - rozwiązania św. Hildegardy
Święta z Bingen upatruje przyczyn reumatyzmu zarówno w nieumiarkowaniu w jedzeniu i piciu, jak i w zaburzonym stylu życia oraz w innych bodźcach wyzwalających, takich jak niecierpliwość, strach i gniew. Dlatego pierwszym krokiem zalecanym przez przeoryszę jest post prowadzony z użyciem orkiszu oraz owoców i warzyw, dzięki któremu organizm oczyszcza się z toksyn. Ponadto można wspomagać się rozmaitymi specjałami.
Eliksir z mięty kędzierzawej
20 ml soku z rośliny zmieszaj z 80 ml wina. Zażywaj kieliszek likierowy przed śniadaniem, po kolacji i tuż przed snem. W przypadku nietolerancji żołądkowej należy zredukować ilość do 1 łyżeczki. Eliksir sprawdza się zwłaszcza w przypadku reumatyzmu tkanek miękkich.

Jesionowy kompres
2-3 garści świeżych liści jesionu umyj i zalej 500 ml wody. Gotuj przez 5 min w wodzie, którą następnie odlej, a ciepłymi liśćmi okładaj chore stawy. Następnie owiń je bandażem z gazy na 1-2 godz. Jeśli masz tylko liście suszone, namocz je na noc i dopiero potem zagotuj.
Złote ciasto
Połącz 1,2 g czystej, naturalnej, sproszkowanej bryłki złota, 2 łyżki mąki orkiszowej z 2 łyżkami wody. Ciasto podziel na pół i jedną część zjedz pierwszego dnia 30 min przed śniadaniem. Resztę drugiego dnia rozwałkuj i piecz przez kwadrans – tak by powstał herbatnik. Zjedz go również na 30 min przed śniadaniem. Tak przygotowana kuracja złotem usuwa reumatyzm na rok. Miałki złoty proszek rozprowadza się przez dłuższy czas (ok. 2 miesiące) po przewodzie pokarmowym i wzmacnia układ odpornościowy. Nie narusza śluzówki i nie powoduje powstawania wrzodów. Natomiast rozgrzewa i oczyszcza4.
Pieprz cayenne łagodzi ból przy zapaleniu stawów
W zwalczaniu dolegliwości zwyrodnieniowych stawów (np. sztywności), fibromialgii, bólu mięśni lub nerwobólów korzystne efekty przynosi wcieranie w skórę olejku naparowego z pieprzem cayenne. Jest on szczególnie skuteczny w łagodzeniu bólu zespołu cieśni nadgarstka i reumatoidalnego zapalenia stawów. Rozcieńczona w oleju przyprawa działa rozgrzewająco i łagodząco poprzez rozszerzanie małych naczyń włosowatych, co usprawnia krążenie krwi. Przygotuj swoje mazidło: do ½ szklanki oleju dodaj łyżeczkę pieprzu cayenne. Starannie je wymieszaj. Przetestuj mieszankę na niewielkim obszarze skóry. Jeżeli nie odczuwasz żadnych efektów rozgrzania, zwiększ ilość pieprzu o 1/2 łyżeczki. Do przygotowania smarowidła możesz użyć zamiast pieprzu olejku eterycznego z ostrej papryki. Zacznij od kropli olejku na łyżkę oleju nośnikowego5.
- O. Andrzej Czesław Klimuszko „Wróćmy do ziół leczniczych”, Oficyna wydawnicza Rytm, s. 147-150
- O. Teodor Książkiewicz „Ziołolecznictwo ojców bonifratrów” Oficyna wydawnicza Rytm, s. 136-137
- O. Grzegorz Franciszek Sroka „Poradnik Ziołowy” Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, s. 173-175
- Dr Wighard Strehlow „Wiedza lecznicza św. Hildegardy z Bingen od A do Z. Jak być zdrowym od stóp do głów”, Wydawnictwo Esprit, s. 165-179
- Sandra Kynes „Ziołowy ogród. Receptury dla zdrowia i urody”, Wydawnictwo Vivante, s. 255-256