Nowo odkryty lek obniża nadciśnienie oporne

Wyniki badania nad antagonistami endotelin, w którym wzięli udział polscy naukowcy, dają nadzieję na skuteczne pokonanie choroby.       

Artykuł na: 9-16 minut

Jesienią 2022 r., międzyna­rodowy zespół naukowców, w skład którego wchodzili polscy lekarze pod prze­wodnictwem prof. Krzysztofa Narkiewicza, kierownika Katedry i Kliniki Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii Gdańskiego Uniwer­sytetu Medycznego, opublikował na łamach prestiżowego czaso­pisma The Lancet wyniki badań nad aprocitentanem – nowym lekiem na oporne nadciśnienie. Napawają one optymizmem i dają nadzieję, że wreszcie medycy będą mieli do dyspozycji broń do walki z tym dotychczas niepokonanym wrogiem1.

Nadciśnienie tętnicze - cicha choroba, która odbiera życie

Według danych opublikowa­nych w 2019 r. przez centrum Analiz Narodowego Funduszu Zdrowia choroby układu serco­wo-naczyniowego zajmują pierw­sze niechlubne miejsce na liście przyczyn zgonów Polaków. Wśród nich prym wiedzie nadciśnienie tętnicze. Zresztą nie tylko u nas. Okazuje się, że mimo ogromnego postępu medycyny co roku odbie­ra ono życie aż 10 mln chorych na świecie. Niestety, na co zwraca­ją uwagę eksperci – w Polsce nadal mamy zbyt małą świadomość konsekwencji nadciśnienia tętni­czego i wielu z nas bagatelizuje sprawę. Przyczyn tego zjawiska jest kilka – po pierwsze, nadci­śnienie nie boli i chorzy mogą latami nie zdawać sobie sprawy, że szybkie męczenie się, zadyszka podczas wchodzenia po schodach czy bóle głowy świadczą właśnie o hipertensji.

badanie ciśnienia
Według danych opublikowa­nych w 2019 r. przez centrum Analiz Narodowego Funduszu Zdrowia choroby układu serco­wo-naczyniowego zajmują pierw­sze niechlubne miejsce na liście przyczyn zgonów Polaków.

Tymczasem w orga­nizmie niepostrzeżenie zachodzą patologiczne zmiany, które prędzej czy później dadzą o sobie znać m.in. pod postacią niewydolności serca lub nerek, zawału lub udaru. Zazwyczaj po wnikliwym wywia­dzie lekarskim okazuje się, że zbyt wysokie ciśnienie krwi jest kon­sekwencją złej diety, siedzącego trybu życia, przewlekłego stresu, nadwagi, nałogów, hipercholeste­rolemii lub zaniedbanej cukrzycy.

Quote icon
Statystyki są dla nas bezlitosne i powinny zadziałać otrzeźwiająco: szacuje się, że aż 31,5% dorosłych Polaków choruje na nadciśnienie tętnicze, a wśród seniorów po­wyżej 65. r.ż. odsetek ten wynosi aż 75%

Statystyki są dla nas bezlitosne i powinny zadziałać otrzeźwiająco: szacuje się, że aż 31,5% dorosłych Polaków choruje na nadciśnienie tętnicze, a wśród seniorów po­wyżej 65. r.ż. odsetek ten wynosi aż 75%. Dane te nie są jednak pre­cyzyjne, bo uwzględniają jedynie osoby zdiagnozowane, a ilu z nas nie zdaje sobie sprawy, że cho­ruje? Lekarze alarmują, że wiele osób dowiaduje się o chorobie lub przyjmuje do wiadomości, jak jest groźna i zaczyna się leczyć dopie­ro wtedy, gdy objawy skoku ciśnie­nia, takie jak duszność, ból w klat­ce piersiowej czy zawroty głowy – przypominające symptomy zawału serca, zmuszą ich do we­zwania karetki lub udania się do szpitala na oddział ratunkowy.

Dobra wiadomość jest taka, że nadciśnienie tętnicze moż­na w większości przypad­ków skutecznie leczyć. Przy czym jako leczenie rozumieć należy nie tylko farmakologicz­ne utrzymanie go w ryzach, ale także konieczną do jego trwałego obniżenia zmianę trybu życia, porzucenie niezdrowych nawy­ków i nałogów oraz utrzymanie ograniczającego spożycie chole­sterolu reżimu dietetycznego2.

Co to oporne nadciśnienie tętnicze i jakie są jego przyczyny?

Niestety, w ok. 12% przypadków mamy do czynienia z tzw. opornym nadciśnieniem tętniczym (ONT), które nie poddaje się standardowemu leczeniu. Zgodnie z wytycznymi Pol­skiego Towarzystwa Nadciśnienia Tęt­niczego i Kolegium Lekarzy Rodzin­nych w Polsce diagnozę ONT stawia się, jeśli organizm chorego nie reaguje na leczenie 2 lekami obniżającymi ciśnienie skojarzonymi z diurety­kiem, czyli lekiem moczopędnym. Lekarze ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Zabrzu zwracają uwa­gę na to, że są też i takie przypadki, w których pacjenci przyjmują o wiele więcej farmaceutyków, a i tak ich ciśnienie nadal przekracza normę lub oscyluje w jej górnych granicach.

Wśród przyczyn ONT kardiolodzy wymieniają m.in.:

  • spożywane alkoho­lu,
  • cukrzycę,
  • choroby nerek,
  • otyłość
  • przerost lewej komory serca,
  • uważa się, że w niektórych przypadkach choro­ba ma podłoże genetyczne.

Czasami za ONT może odpowiadać także bez­dech senny lub nieleczone zaburzenia hormonalne. Warto tu zwrócić uwagę również na nadciśnienie rzekomo­oporne, często mylone z ONT. Są to takie przypadki, w których faktycznie terapia nie daje pożądanego rezul­tatu, ale nie z powodu braku reakcji organizmu chorego na leczenie, lecz wskutek błędów pacjenta. Przyczyną takiego stanu rzeczy może być nie­regularne przyjmowanie leków lub ich odstawienie bez wiedzy lekarza, brak chęci do zmiany trybu życia i porzucenia nałogów, a także niele­czone stany lękowe lub depresja.

Warto też pamiętać, że niektóre leki mogą niweczyć wysiłki pacjen­ta i podwyższać ciśnienie – należą do nich m.in. niesteroidowe leki przeciwzapalne, przeciwreuma­tyczne, rozkurczające oskrzela, niektóre preparaty zapobiega­jące odrzucaniu przeszczepów oraz pigułki antykoncepcyjne. Wiele badań wskazuje, że rokowa­nie co do przebiegu choroby, możli­wości wystąpienia powikłań i dłu­gości życia w przypadku pacjentów z ONT jest o wiele gorsze niż u osób, u których udaje się farmakologicznie ustabilizować ciśnienie na prawi­dłowym poziomie3. Jak im pomóc?

leki
Warto też pamiętać, że niektóre leki mogą niweczyć wysiłki pacjen­ta i podwyższać ciśnienie – należą do nich m.in. niesteroidowe leki przeciwzapalne, przeciwreuma­tyczne, rozkurczające oskrzela, niektóre preparaty zapobiega­jące odrzucaniu przeszczepów oraz pigułki antykoncepcyjne

Jakie są sposoby leczenia nadciśnienia?

Do tej pory leczenie chorych na opor­ne nadciśnienie tętnicze polegało głównie na odpowiednim dobraniu leków obniżających hipertensję i skojarzeniu ich z diuretykami. Jednak im więcej pacjent przyjmuje tabletek, tym większe jest ryzyko pomyłki, pominięcia dawki lub skumulowania efektów niepożąda­nych. Dodatkową trudnością jest to, że pomimo usilnych starań lekarzy i wysiłków chorych u wielu z nich ciśnienie uparcie pozostaje zbyt wysokie. Dlatego naukowcy na ca­łym świecie badają mechanizmy powstawania hipertensji i poszukują substancji, która byłaby skuteczna tam, gdzie inne leki zawodzą.

Ostatnio pod lupę wzięli endo­teliny, czyli peptydy wydzielane przez wyściełający naczynia krwio­nośne śródbłonek. Ich zadaniem jest utrzymanie homeostazy układu krwionośnego poprzez m.in. kon­trolowanie obkurczania naczyń i lepkości krwi. Dopóki wydzielanie endotelin pozostaje w równowadze z ich antagonistami rozszerzającymi naczynia krwionośne i rozrzedza­jącymi krew, (a przez to zapobie­gającymi powstawaniu blaszki miażdżycowej), organizm zachowuje prawidłowe ciśnienie krwi i zdol­ność jego sprawnej regulacji. Jeżeli jednak endotelin jest zbyt dużo, do­chodzi do obkurczenia tętnic i żył, zwiększenia wytwarzania prozapal­nych wolnych rodników tlenowych i nasilenia wydalania z organizmu wody oraz sodu biorących udział w regulacji ciśnienia – a zmiany te prowadzą do rozwoju hipertensji. Dlatego badacze wzięli sobie za cel stworzenie antagonistów dla recepto­rów endotelin, ETA i ETB, by w ten sposób zniwelować ich szkodliwy wpływ na układ krwionośny i ciśnie­nie krwi.

Jednak po drodze napotkali poważne przeszkody i wiele z bada­nych leków nie przeszło pomyślnie etapu doświadczeń na zwierzętach. Jedynie 3 substancje wprowadzono na rynek – bozentan, ambrisentan, macitentan, ale stosuje się je jedynie w leczeniu nadciśnienia płucnego i to z dużą ostrożnością z uwagi na poważne skutki uboczne4.

pacjent bada ciśnienie
Nadciśnienie tętnicze to choroba cywilizacyjna, która dotyka coraz większą liczbę ludzi na całym świecie. Warto zwrócić uwagę na ciśnienie, aby nie doprowadzić do rozwoju chorób układu krążenia i poważnych powikłań, takich jak zawał serca czy udar mózgu.

Nowe perspektywy leczenia nadciśnienia

Międzynarodowy zespół naukow­ców – w skład którego wchodzili badacze z gdańskiego Uniwersytetu Medycznego pod kierownictwem prof. Krzysztofa Narkiewicza – wziął zatem pod lupę aprocitentan, który chemicznie jest metabolitem zna­nego już medycynie macitentanu. To podwójny (oddziałuje na oba receptory) antagonista endotelin. Oznacza to, że blokując działanie endotelin, sprawia, iż naczynia pozo­stają rozkurczone, a przez to zwięk­sza się ich światło, a zmniejsza się ciśnienie krwi. Badania nad lekiem trwały 4 lata i prowadzone były jed­nocześnie w ponad 200 szpitalach na całym świecie, a udział w nich wzięło 730 pacjentów. W ich toku sprawdzano wpływ aprocitentanu na szlak endotelin i jego możliwości obniżania ciśnienia krwi u chorych z opornym nadciśnieniem tętniczym.

Eksperyment został podzielony na 3 części. Pierwsza faza trwa­ła 4 tygodnie – była to podwójnie zaślepiona, randomizowana i kon­trolowana placebo próba, w której pacjentom podawano aprocitentan w dawce 12,5 mg lub 25 mg albo placebo. W części drugiej, trwającej 32 tygodnie, wszystkim uczestnikom badania podawano 25 mg aprociten­tanu. Trzecia faza zajęła 12 tygodni i była to podwójnie zaślepiona, ran­domizowana próba, w której pacjen­tów losowo podzielono na 2 grupy – jedna otrzymywała aprocitentan w dawce 25 mg, a druga placebo.
Wyniki były bardzo obiecujące, okazało się bowiem, że już po 4 ty­godniach trwania badania lek w dawce 12,5 mg i 25 mg obniżył ciśnienie skurczowe odpowiednio o 15,2 i 15,3 mmHg, natomiast pla­cebo o 11,5 mmHg. Po 40 tygodniach od początku eksperymentu ciśnienie krwi u uczestników otrzymujących aprocitentan nadal pozostawało niż­sze niż u osób przyjmujących place­bo i, co niezwykle ważne, efekt ten był trwały. Co równie istotne, lek był dobrze tolerowany przez pacjentów1.

Co przyniesie przyszłość?

Choć przed aprocitentanem jesz­cze daleka droga na apteczne półki i potrzeba dalszych badań potwierdzających jego bezpieczne działanie, eksperyment już dziś został uznany za przełomowy. Po raz pierwszy bowiem użyto szlaku endotelin i ich antagoni­stów do zwalczania nadciśnienia, zwłaszcza opornego – i to od razu z sukcesem. Jest to o tyle ważne, że pacjenci z ONT mają bardzo ograniczone możliwości leczenia. Często mają za sobą wiele prób i zmian leków oraz ciągłe korekty zaleceń, co budzi utrudniające leczenie zniechęcenie i frustrację. Nie bez znaczenia są także wspo­mniane już skutki uboczne stoso­wania wielu farmaceutyków naraz.

Bibliografia
  • The Lancet, Volume 400, ISSUE 10367, P1927-37, December 03, 202
  • Centrala Narodowego Funduszu Zdrowia, Departament Analiz i Strategii, „NFZ o zdrowiu – nadciśnienie tętnicze”, Warszawa, maj 2019; www.nfz.gov.pl
  • Family Medicine & Primary Care Review 2013; 15, 2: 262-64
  • Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej, 2014; 68: 1076-80
Autor publikacji:
Wczytaj więcej
Nasze magazyny